บทแผ่เมตตา ให้ตนเองและสรรพสัตว์

แผ่เมตตา แปลว่าอะไร

เมตตา คือความปรารถนาให้ผู้อื่นเป็นสุข เป็นข้อแรกของพรหมวิหาร 4 คือ เมตตา กรุณา มุทิตา และอุเบกขา การ แผ่เมตตา จึงหมายถึงการตั้งใจส่งความปรารถนาดีนั้นออกไป เริ่มจากตัวเอง แล้วขยายไปถึงสัตว์ทั้งปวงโดยไม่เลือกว่าเป็นใคร สังเกตว่าคำขอส่วนใหญ่ในบทนี้คือขอให้ "ปราศจาก" สิ่งที่ทำให้เป็นทุกข์ ได้แก่ เวร ความเบียดเบียน และความลำบากกายใจ ไม่ได้ขอทรัพย์หรือสิ่งของเพิ่ม ความสุขในบทนี้จึงหมายถึงความสุขที่เกิดจากการไม่มีเรื่องให้ทุกข์ใจ

แปลทีละคำ

• อะหัง — ข้าพเจ้า
• สุขิโต โหมิ — ขอให้เป็นผู้มีความสุข (โหมิ ใช้กับตัวเอง แปลว่า ขอให้ข้าพเจ้าเป็น)
• นิททุกโข — ปราศจากความทุกข์
• อะเวโร — ไม่มีเวร ไม่เป็นศัตรูกับใคร
• อัพยาปัชโฌ — ไม่ถูกเบียดเบียน ไม่มีใจพยาบาท
• อะนีโฆ — ไม่มีความคับแค้นทุกข์ร้อนทั้งกายและใจ
• สุขี อัตตานัง ปะริหะรามิ — ขอให้รักษาตนอยู่อย่างเป็นสุข
• สัพเพ สัตตา — สัตว์ทั้งหลายทั้งปวง
• โหนตุ — จงเป็น ใช้กับผู้อื่นหลายคน คู่กับ โหมิ ที่ใช้กับตัวเอง
• ปะริหะรันตุ — จงรักษาตน รูปที่ใช้กับผู้อื่นของ ปะริหะรามิ

ทำไมต้องแผ่ให้ตนเองก่อน

คัมภีร์วิสุทธิมรรค (พรหมวิหารนิเทศ) สอนว่า ก่อนอื่นให้เจริญเมตตาในตนเองซ้ำ ๆ ด้วยถ้อยคำว่า อะหัง สุขิโต โหมิ... แต่ก็บอกด้วยว่า แผ่ให้ตนเองอย่างเดียวต่อให้นานเป็นร้อยปีก็ไม่ทำให้จิตตั้งมั่นเป็นฌาน จุดประสงค์คือให้ตนเองเป็นพยานว่า เราอยากมีสุขและกลัวทุกข์อย่างไร คนอื่นก็อย่างนั้น เมื่อเห็นข้อนี้ ความปรารถนาให้ผู้อื่นเป็นสุขจะเกิดขึ้นเองโดยไม่ต้องฝืน

วิสุทธิมรรคยกพระคาถาในมัลลิกาสูตร (สังยุตตนิกาย) มาประกอบ ใจความว่า ตรวจดูด้วยใจทั่วทุกทิศแล้ว ไม่พบใครเป็นที่รักยิ่งกว่าตนเอง คนอื่นก็รักตนเองมากเช่นเดียวกัน ผู้รักตนจึงไม่ควรเบียดเบียนผู้อื่น การแผ่ให้ตนเองก่อนจึงไม่ใช่ความเห็นแก่ตัว ใจที่ยังเคี่ยวเข็ญตัวเองอยู่ ย่อมส่งความปรารถนาดีให้คนอื่นได้ไม่จริง

แผ่ต่อไปทีละขั้น

เมื่อแผ่ให้ตนเองแล้ว วิสุทธิมรรคให้ขยายวงออกไปตามลำดับนี้

1. ผู้ที่เรารักและเคารพ เช่น ครูอาจารย์
2. เพื่อนที่รักมาก
3. คนที่เรารู้สึกเฉย ๆ
4. คนที่เป็นศัตรูหรือมีเรื่องขุ่นเคืองกัน

ทำจนใจอ่อนโยนในขั้นหนึ่งแล้วจึงขยับไปขั้นถัดไป จนความรู้สึกแบ่งแยกระหว่างคนเหล่านี้หมดไป ระหว่างสวดให้นึกถึงใบหน้าของคนที่กำลังแผ่ให้ไปด้วย คำสวดจะไม่กลายเป็นเพียงเสียงที่ผ่านไป อ่านวิธีฝึกเพิ่มได้ที่แผ่เมตตาให้ได้ผลจริง เริ่มที่ตัวเราเองก่อน

ที่มาของถ้อยคำ

• คำแผ่ให้ตนเองตรงกับถ้อยคำที่วิสุทธิมรรคให้ใช้เริ่มเจริญเมตตา และตรงกับหนังสือสวดมนต์ A Chanting Guide ของสายวัดป่า
• คำแผ่ให้สรรพสัตว์ สัพเพ สัตตา อะเวรา โหนตุ อัพยาปัชฌา โหนตุ อะนีฆา โหนตุ สุขี อัตตานัง ปะริหะรันตุ ตรงกับเมตตากถาในปฏิสัมภิทามรรค ขุททกนิกาย
• หนังสือสวดมนต์ไทยบางเล่มขึ้นทุกบรรทัดของบทให้ตนเองด้วย อะหัง บางเล่มไม่มีบรรทัด อะนีโฆ โหมิ และบางเล่มเรียงบทให้สรรพสัตว์ไว้ก่อน ความหมายเหมือนกัน
• ถ้าอยากสวดพระสูตรที่ว่าด้วยการแผ่เมตตาโดยตรง ดูกรณียเมตตสูตร

อานิสงส์ของเมตตาตามพระสูตร

เมตตสูตรในอังคุตตรนิกาย เอกาทสกนิบาต กล่าวถึงอานิสงส์ 11 ข้อของผู้ที่เจริญเมตตาจนชำนาญ ได้แก่ หลับเป็นสุข ตื่นเป็นสุข ไม่ฝันร้าย เป็นที่รักของมนุษย์ เป็นที่รักของอมนุษย์ เทวดารักษา ไฟ ยาพิษ และศัสตราไม่กล้ำกราย จิตเป็นสมาธิได้เร็ว สีหน้าผ่องใส ตายอย่างไม่หลงสติ และถ้ายังไม่บรรลุธรรมที่สูงกว่า ย่อมไปเกิดในพรหมโลก พระสูตรพูดถึงเมตตาที่ฝึกจนเป็นนิสัยของใจ การท่องบทเป็นจุดเริ่มต้นของการฝึกนั้น ไม่ใช่ทั้งหมด

นิยมสวดต่อท้ายการสวดมนต์ทุกครั้ง ทั้งทำวัตรเช้า ทำวัตรเย็น และก่อนนอน แล้วจึงกรวดน้ำเป็นบทปิดท้าย ลำดับนี้เป็นความนิยม ไม่ใช่ข้อบังคับ

ช่วงเวลาที่หลายคนบอกว่าได้ผลชัดที่สุดคือก่อนนอน เพราะเป็นการวางเรื่องค้างใจของทั้งวันลงก่อนหลับ จะสวดต่อจากบทสวดมนต์ก่อนนอน หรือใช้ชุดแผ่เมตตาที่เรียงบทไว้ให้แล้วก็ได้

หากวันไหนมีเรื่องกระทบใจกับใครสักคน ลองแผ่เมตตาโดยนึกถึงคนคนนั้นเป็นพิเศษ ไม่ใช่เพื่อคนอื่นเท่านั้น แต่เพื่อให้ใจเราเองไม่ต้องแบกความขุ่นเคืองต่อ