คำอาราธนาศีล 5 และศีล 8 พร้อมคำสมาทานศีล

การรับศีลคือการบอกต่อหน้าพระสงฆ์ว่า เราตั้งใจงดเว้นการกระทำห้าอย่างด้วยความสมัครใจ ศีลในพระพุทธศาสนาไม่ใช่คำสาบานต่อสิ่งศักดิ์สิทธิ์ ทุกข้อใช้คำว่า สิกขาปะทัง แปลว่า ข้อฝึก และ สะมาทิยามิ แปลว่า ข้าพเจ้าขอรับมาถือปฏิบัติ จึงเป็นการรับปากกับตัวเอง โดยมีพระสงฆ์เป็นผู้ว่านำ

ศีล 5 มีอะไรบ้าง

1. ปาณาติปาตา — เว้นจากการฆ่าสัตว์
2. อะทินนาทานา — เว้นจากการลักทรัพย์ คือการถือเอาของที่เจ้าของไม่ได้ให้
3. กาเมสุมิจฉาจารา — เว้นจากการประพฤติผิดในกาม
4. มุสาวาทา — เว้นจากการพูดเท็จ
5. สุราเมระยะมัชชะปะมาทัฏฐานา — เว้นจากการดื่มสุราและเมรัย ของมึนเมาอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท

ทุกข้อลงท้ายเหมือนกันว่า เวระมะณี สิกขาปะทัง สะมาทิยามิ แปลว่า ข้าพเจ้าขอสมาทานสิกขาบท คือการงดเว้นจาก... จึงจำเพียงคำขึ้นต้นของแต่ละข้อ ก็ว่าตามพระได้ครบทั้งห้าข้อ

คำที่ควรรู้ความหมาย

• มะยัง ภันเต — ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าทั้งหลาย ถ้าขอคนเดียวใช้ อะหัง ภันเต
• วิสุง วิสุง รักขะณัตถายะ — เพื่อประโยชน์แก่การรักษาแยก ๆ กัน
• ติสะระเณนะ สะหะ — พร้อมทั้งไตรสรณะ คือการถึงพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์เป็นที่พึ่ง
• ปัญจะ สีลานิ — ศีลห้าข้อ ถ้าเป็นศีล ๘ เปลี่ยนเป็น อัฏฐะ สีลานิ
• ยาจามะ — ข้าพเจ้าทั้งหลายขอ ถ้าขอคนเดียวใช้ ยาจามิ
• เวระมะณี — การงดเว้น
• สิกขาปะทัง — สิกขาบท คือข้อที่พึงศึกษาและฝึกตน
• สะมาทิยามิ — ข้าพเจ้าขอสมาทาน คือรับมาถือปฏิบัติ

ที่มาของถ้อยคำ

ถ้อยคำของศีลแต่ละข้อมาจากพระไตรปิฎก ส่วนลำดับพิธีขอศีลเป็นแบบแผนที่สืบกันมาในวัด

• สิกขาบท ๑๐ ในขุททกปาฐะ (ขุททกนิกาย พระไตรปิฎกเล่ม ๒๕) ใช้ถ้อยคำแบบเดียวกันทุกข้อ คือ ...เวระมะณี สิกขาปะทัง สะมาทิยามิ ศีล ๕ ข้อ ๑ ๒ ๔ และ ๕ ตรงกับสิกขาบทข้อเดียวกันทุกคำ ส่วนข้อ ๓ ของสิกขาบท ๑๐ เป็นการเว้นจากเมถุนทั้งหมด ศีล ๕ ของคฤหัสถ์จึงใช้ กาเมสุมิจฉาจารา แทน
• ศีล ๘ ตรงกับองค์อุโบสถ ๘ ใน สังขิตตสูตร (อังคุตตรนิกาย อัฏฐกนิบาต พระไตรปิฎกเล่ม ๒๓) ซึ่งพระพุทธเจ้าตรัสว่า อริยสาวกพิจารณาว่าพระอรหันต์งดเว้นสิ่งเหล่านี้ตลอดชีวิต ตนเองก็จะงดเว้นตามตลอดคืนหนึ่งและวันหนึ่งนี้ และตรัสว่าอุโบสถที่รักษาอย่างนี้มีผลมาก
• คำอาราธนา การว่านะโม ไตรสรณคมน์ และคาถาที่พระว่าสรุปตอนท้าย เป็นแบบแผนพิธีที่ใช้กันในวัด ไม่ได้ยกมาจากพระสูตรใดสูตรหนึ่งโดยตรง

ศีล 8 ต่างจากศีล 5 อย่างไร

• ข้อ ๑ ๒ ๔ และ ๕ เหมือนกัน
• ข้อ ๓ เปลี่ยนจากเว้นการประพฤติผิดในกาม เป็นเว้นจากเมถุนทั้งหมด (อะพรัหมะจะริยา)
• ข้อ ๖ เว้นจากการกินอาหารในเวลาวิกาล คือหลังเที่ยงวันจนถึงรุ่งอรุณ
• ข้อ ๗ เว้นจากการฟ้อนรำ ขับร้อง ประโคมดนตรี ดูการละเล่น และการแต่งกายด้วยดอกไม้ ของหอม เครื่องลูบไล้ และเครื่องประดับ
• ข้อ ๘ เว้นจากที่นอนที่นั่งสูงใหญ่และหรูหรา

พระว่าอะไรตอนท้าย

เมื่อผู้รับศีลว่าครบทุกข้อ พระสงฆ์จะว่า อิมานิ ปัญจะ สิกขาปะทานิ แล้วต่อด้วยคาถาสั้น ๆ คาถานี้กล่าวว่า คนไปสู่สุคติก็เพราะศีล ถึงพร้อมด้วยโภคทรัพย์ก็เพราะศีล ถึงความดับคือนิพพานก็เพราะศีล เพราะฉะนั้นพึงชำระศีลให้หมดจด เป็นคำให้กำลังใจของพระสงฆ์ ผู้รับศีลไม่ต้องว่าตาม พอจบแล้วให้รับว่า สาธุ

กล่าวตอนต้นของพิธีทำบุญแทบทุกงาน หลังประธานจุดธูปเทียนบูชาพระรัตนตรัย ก่อนอาราธนาพระปริตรหรือกล่าวคำถวายทาน เช่น งานทำบุญบ้าน งานทอดกฐิน งานทอดผ้าป่า และวันพระที่วัด ดูลำดับเต็มได้ที่หัวข้อขั้นตอนในพิธีด้านบน

ถ้างานนั้นมีพระสวดมนต์แล้วเทศน์ต่อกัน คู่มือของกองอนุศาสนาจารย์ให้อาราธนาพระปริตรก่อนโดยยังไม่ต้องรับศีล เมื่อนิมนต์พระขึ้นธรรมาสน์แล้วจึงอาราธนาศีล รับศีล แล้วกล่าวคำอาราธนาธรรมต่อ

ศีล ๘ และอุโบสถศีลนิยมรักษาในวันพระหรือช่วงปฏิบัติธรรมที่วัด ดูวันพระของปีนี้ได้ที่ปฏิทินวันพระ