คำถวายสังฆทาน (คำถวายภัตตาหาร)

คำถวายสังฆทานคือการบอกต่อหน้าพระว่า ของที่นำมานี้ถวายเป็นของ สงฆ์ ส่วนรวม ไม่ได้ถวายเป็นของส่วนตัวของพระรูปใด คำบาลีจึงใช้คำว่า ภิกขุสังฆัสสะ ที่แปลว่า แด่พระภิกษุสงฆ์ และไม่เอ่ยชื่อพระรูปใดเลย พระที่มารับเป็นผู้รับในนามของสงฆ์ ของที่ถวายแล้วจึงเป็นของสงฆ์ที่พระในวัดใช้ร่วมกันได้

สังฆทานคืออะไร

คำว่า สังฆทาน แปลว่า การให้แก่สงฆ์ ใช้คู่กับ ปาฏิปุคคลิกทาน คือการถวายเจาะจงพระรูปใดรูปหนึ่ง บาลีวันละคำของชมรมธรรมธาราอธิบายว่า สังฆทานเป็นชื่อของ เจตนา ที่ถวายให้เป็นของสงฆ์ ไม่ใช่ชื่อของสิ่งของ ไม่ว่าจะถวายอะไรที่ควรแก่พระ ถ้าตั้งใจถวายเป็นของสงฆ์ ก็เป็นสังฆทาน ชุดของใช้ที่บรรจุถังขายตามร้านจึงไม่ได้เป็นสังฆทานเพราะตัวถัง แต่เป็นเพราะเจตนาของผู้ถวาย

ที่มาในพระไตรปิฎก

หลักเรื่องนี้มาจาก ทักขิณาวิภังคสูตร มัชฌิมนิกาย อุปริปัณณาสก์ ขณะพระพุทธเจ้าประทับที่นิโครธาราม เมืองกบิลพัสดุ์ พระนางมหาปชาบดีโคตมีนำผ้าคู่ใหม่ที่ปั่นและทอเองมาถวายพระองค์ พระพุทธเจ้าตรัสตอบถึงสามครั้งว่า "โคตมี จงถวายแก่สงฆ์เถิด เมื่อถวายแก่สงฆ์แล้ว จักเป็นอันได้บูชาทั้งเราและสงฆ์" พระอานนท์ทูลขอให้ทรงรับ เพราะพระนางเคยเลี้ยงดูพระองค์มา จากนั้นพระพุทธเจ้าทรงแสดงเรื่องทานไว้เป็นหมวด ดังนี้

• ปาฏิปุคคลิกทักษิณา ๑๔ — ทานที่ให้เจาะจงบุคคล ตั้งแต่พระพุทธเจ้าไปจนถึงสัตว์เดรัจฉาน
• สังฆทาน ๗ — ทานที่ถวายแก่สงฆ์ เช่น ถวายแก่ภิกษุสงฆ์ หรือขอให้สงฆ์จัดภิกษุจำนวนเท่านี้มารับ
• ทักษิณาวิสุทธิ ๔ — ทานบริสุทธิ์ฝ่ายผู้ให้ ฝ่ายผู้รับ ทั้งสองฝ่าย หรือไม่บริสุทธิ์ทั้งสองฝ่าย ตามศีลของผู้ให้และผู้รับ

พระสูตรเดียวกันตรัสว่า ในอนาคตจะมีผู้มีผ้ากาสาวะพันคอแต่ไร้ศีล และคนจะถวายทานแก่บุคคลเหล่านั้นโดยมุ่งถวายแก่สงฆ์ แม้เช่นนั้น ทักษิณาที่ถึงสงฆ์ก็ยังมีผลนับไม่ได้ ประมาณไม่ได้ และไม่มีทางใดที่ทานเจาะจงบุคคลจะมีผลมากกว่าทานที่ถวายแก่สงฆ์ ผลของสังฆทานจึงไม่ได้ขึ้นอยู่กับว่าพระรูปที่มารับเป็นใคร

คำที่ควรรู้ความหมาย

• อิมานิ มะยัง ภันเต — ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าทั้งหลาย (ขอถวาย) สิ่งเหล่านี้
• ภัตตานิ — ภัตตาหารทั้งหลาย ฉบับหลังเที่ยงใช้ สังฆะทานานิ และฉบับอุทิศผู้ล่วงลับใช้ มะตะกะภัตตานิ
• สะปะริวารานิ — พร้อมทั้งของบริวาร คือของอื่นที่ถวายร่วมกัน เช่น ของใช้ ดอกไม้ ธูปเทียน
• ภิกขุสังฆัสสะ — แด่พระภิกษุสงฆ์ คำนี้คือสิ่งที่ทำให้การถวายเป็นสังฆทาน
• โอโณชะยามะ — ข้าพเจ้าทั้งหลายขอน้อมถวาย ถ้าเปลี่ยนเป็น โอโณชะยามิ แปลว่า ข้าพเจ้าคนเดียวขอถวาย
• สาธุ โน ภันเต ภิกขุสังโฆ ... ปะฏิคคัณหาตุ — ขอพระภิกษุสงฆ์จงรับ (สิ่งเหล่านี้) ของข้าพเจ้าทั้งหลาย
• อัมหากัง ทีฆะรัตตัง หิตายะ สุขายะ — เพื่อประโยชน์และความสุขแก่ข้าพเจ้าทั้งหลายตลอดกาลนาน

คำถวายภัตตาหารกับคำถวายสังฆทานคือบทเดียวกัน

คำถวายในหัวข้อหลักของหน้านี้ขึ้นต้นว่า อิมานิ มะยัง ภันเต ภัตตานิ ซึ่งแปลว่าขอถวายภัตตาหาร คู่มือของกองอนุศาสนาจารย์ วัดป่ามหาชัย และกัลยาณมิตร ต่างใช้บทนี้เป็นคำถวายสังฆทาน บาลีวันละคำของชมรมธรรมธาราอธิบายว่า คำถวายสังฆทานที่ใช้มาแต่เดิมคือคำถวายภัตตาหาร ส่วนคำว่า สังฆะทานานิ เข้ามาใช้ภายหลัง เมื่อของที่ถวายไม่มีอาหาร หรือถวายหลังเที่ยงซึ่งพระรับอาหารไม่ได้ สองแบบนี้ต่างกันแค่คำที่บอกว่าถวายอะไร ส่วนคำที่ทำให้เป็นสังฆทานคือ ภิกขุสังฆัสสะ ซึ่งมีเหมือนกันทั้งสองแบบ

ถวายด้วยปัญญา

วัดญาณเวศกวันขอให้ญาติโยมเลือกของถวายมาจัดเอง แทนการซื้อชุดถังสังฆทานหรือชุดยาสามัญสำเร็จรูป เพราะของในชุดที่ขายตามร้านมักเก่า แพง หรือชำรุด ของถวายที่ดีคือของที่พระใช้จริงและมีคุณภาพ ไม่จำเป็นต้องมีจำนวนมาก

กล่าวหลังรับศีลเสร็จ และก่อนประเคนของ ดูลำดับเต็มได้ที่หัวข้อขั้นตอนด้านบน

ถ้าของที่ถวายมีอาหาร ควรถวายก่อนเที่ยง ถ้าถวายหลังเที่ยงให้ใช้ฉบับ สังฆะทานานิ และไม่ประเคนอาหาร คู่มือของกองอนุศาสนาจารย์แนะนำว่า อาหารที่นำมาหลังเที่ยงให้แจ้งพระ แล้วมอบแก่ศิษย์ของท่านเก็บไว้ทำถวายในวันต่อไป

สังฆทานถวายได้ทุกวัน ไม่จำกัดเทศกาล หลายคนนิยมถวายในวันเกิด วันพระ หรือวันทำบุญอุทิศให้ผู้ล่วงลับ ดูวันพระของเดือนนี้ได้ที่ปฏิทินวันพระ