คำถวายข้าวพระพุทธ และคำลาข้าวพระ

การถวายข้าวพระพุทธคือการตั้งสำรับอาหารบูชาพระพุทธเจ้าต่อหน้าพระพุทธรูป ระเบียบปฏิบัติของกัลยาณมิตรอธิบายว่า ไม่ได้จัดให้พระพุทธรูปฉันเหมือนถวายพระสงฆ์ และไม่ใช่การเซ่นไหว้ แต่เป็นการบูชาพระคุณของพระพุทธเจ้า เช่นเดียวกับการบูชาด้วยดอกไม้ ธูป และเทียน

ธรรมเนียมนี้มาจากไหน

สมัยพุทธกาล ชาวพุทธนิยมนิมนต์พระพุทธเจ้าพร้อมภิกษุสงฆ์ไปฉันภัตตาหารที่บ้าน ในพระบาลีเรียกพระสงฆ์คณะนั้นว่า พุทธัปปะมุโข ภิกขุสังโฆ คือภิกษุสงฆ์ที่มีพระพุทธเจ้าเป็นประธาน เจ้าภาพจึงจัดภัตตาหารถวายพระพุทธเจ้าเป็นพิเศษส่วนหนึ่ง และถวายพระสงฆ์อีกส่วนหนึ่ง หลังพุทธปรินิพพาน ชาวพุทธอัญเชิญพระพุทธรูปมาเป็นประธานแทนพระองค์ และยังจัดสำรับถวายเป็นส่วนหนึ่งเหมือนเดิม MGR Online เล่าไว้ด้วยว่า ถ้ามีการตักบาตร ก็ตั้งบาตรของพระพุทธเจ้าไว้หัวแถว

คำที่ควรรู้ความหมาย

• อิมัง — นี้
• สูปะพยัญชะนะสัมปันนัง — อันสมบูรณ์ด้วยแกง (สูปะ) และกับข้าว (พยัญชนะ)
• สาลีนัง โอทะนัง — ข้าวสุกแห่งข้าวสาลี บางแหล่งใช้ โภชะนัง ซึ่งแปลว่า อาหาร
• อุทะกัง วะรัง — น้ำอันประเสริฐ MGR Online เขียนเป็น สะอุทะกัง ซึ่งแปลว่า พร้อมด้วยน้ำ
• พุทธัสสะ ปูเชมิ — ข้าพเจ้าขอบูชาแด่พระพุทธเจ้า
• เสสัง มังคะลัง — สิ่งที่เหลืออันเป็นมงคล
• ยาจามิ — ข้าพเจ้าขอ

โอทะนัง กับ โภชะนัง ใช้แบบไหน

สองคำนี้ต่างกันแค่คำที่ใช้เรียกอาหาร โอทะนัง คือข้าวสุก โภชะนัง คือโภชนะหรืออาหาร คู่มือของกองอนุศาสนาจารย์เองใช้ โอทะนัง ในหน้ารวมคำบูชาและคำถวาย และใช้ โภชะนัง ในหน้าขั้นตอนพิธีทำบุญ หน้านี้ใช้ โอทะนัง เป็นฉบับหลักเพราะตรงกับกำหนดการพิธีของวัดญาณเวศกวันด้วย ส่วนฉบับ โภชะนัง อยู่ในหัวข้อคำถวายแบบอื่นด้านบน

ลาข้าวพระแล้วทำอย่างไรกับอาหาร

คำลาข้าวพระคือการขอสำรับที่บูชาแล้วกลับมา กองอนุศาสนาจารย์แปลไว้ว่า บูชาแล้ว ขอรับประทานส่วนที่เหลืออันเป็นมงคลนี้ อาหารที่ลาแล้วจึงนำไปรับประทานหรือแจกจ่ายได้ และถือกันว่าเป็นสิริมงคล กัลยาณมิตรให้เหตุผลว่า สำรับที่จัดอย่างประณีตจะเป็นอาหารที่น่ารับประทานเมื่อลากลับมา จึงไม่ควรจัดแบบสิ่งละนิด คู่มือของกองอนุศาสนาจารย์ระบุด้วยว่า คำลาเดียวกันนี้ใช้ลาเครื่องสังเวยบวงสรวงได้

ในพิธีทำบุญเลี้ยงพระ กล่าวคำถวายเมื่อพระสงฆ์สวดถึงบทถวายพรพระหรือใกล้จบ ก่อนถวายภัตตาหารแด่พระสงฆ์ และกล่าวคำลาเมื่อพระสงฆ์ฉันภัตตาหารเสร็จแล้ว ตามคู่มือของกองอนุศาสนาจารย์และกำหนดการพิธีของวัดญาณเวศกวัน บางงานลาหลังพระสงฆ์อนุโมทนาและกลับไปแล้ว ตามที่ MGR Online อธิบายไว้

ที่บ้าน ถวายได้ทุกวัน แหล่งที่เราตรวจไม่ได้กำหนดเวลาสำหรับการถวายที่บ้านไว้ แต่ในพิธีทำบุญ ข้าวพระพุทธถวายคู่กับภัตตาหารของพระสงฆ์ ซึ่งต้องถวายก่อนเที่ยง จึงแนะนำให้ถวายในช่วงเช้าถึงก่อนเที่ยงเช่นเดียวกัน แล้วลาเมื่อผ่านไปราวเวลาที่พระฉันภัตตาหาร ก่อนถวายจะสวดบทสวดมนต์ไหว้พระด้วยก็ได้