พระคาถาชินบัญชร (ฉบับวัดระฆัง)

ชินบัญชร แปลว่าอะไร

ชื่อ "ชินบัญชร" มาจากคำว่า ชิน แปลว่า ผู้ชนะ หมายถึงพระพุทธเจ้า และ บัญชร (ปัญชร) แปลว่า กรง หรือ ซี่กรง รวมความแล้วหมายถึง "กรงแก้วของพระชินเจ้า" คือการอัญเชิญคุณของพระพุทธเจ้า พระธรรม และพระสงฆ์ มาสถิตอยู่ตามส่วนต่าง ๆ ของร่างกาย เปรียบเหมือนเกราะที่ห่อหุ้มผู้สวดไว้

แผนผังชินบัญชร พระองค์ใดอยู่ตรงไหน

• เหนือศีรษะ — พระพุทธเจ้า 28 พระองค์ มีพระตัณหังกรเป็นต้น (คาถาที่ 2)
• ศีรษะ ดวงตา และอก — พระพุทธเจ้าที่ศีรษะ พระธรรมที่ดวงตาทั้งสอง พระสงฆ์ที่อก (คาถาที่ 3)
• ใจ และรอบตัวสี่ทิศ — พระอนุรุทธะที่ใจ พระสารีบุตรเบื้องขวา พระอัญญาโกณฑัญญะเบื้องหลัง พระโมคคัลลานะเบื้องซ้าย (คาถาที่ 4)
• หูทั้งสองข้าง — พระอานนท์และพระราหุลที่หูขวา พระกัสสปะและพระมหานามะที่หูซ้าย (คาถาที่ 5)
• ปลายผมด้านหลัง — พระโสภิตะ ผู้รุ่งเรืองดังดวงอาทิตย์ (คาถาที่ 6)
• ปาก — พระกุมารกัสสปะ ผู้มีวาทะไพเราะ (คาถาที่ 7)
• หน้าผาก — พระปุณณะ พระองคุลิมาล พระอุบาลี พระนันทะ และพระสีวลี ดังกระแจะเจิม (คาถาที่ 8)
• ทั่วร่างกาย — พระมหาเถระอีก 80 รูปที่เหลือ (คาถาที่ 9)

จากนั้นจึงล้อมด้วยพระปริตรเป็นกำแพงรอบตัว (คาถาที่ 10–11)

• เบื้องหน้า — รัตนสูตร
• เบื้องขวา — เมตตสูตร
• เบื้องหลัง — ธชัคคสูตร
• เบื้องซ้าย — อังคุลิมาลปริตร
• เบื้องบน เป็นหลังคา — ขันธปริตร โมรปริตร และอาฏานาฏิยสูตร

พระสูตรที่เหลือเป็นกำแพงล้อมรอบ และพระชินเจ้าทั้งหลายทรงตั้งกำแพงเจ็ดชั้นไว้อีกชั้นหนึ่ง (คาถาที่ 12) พระปริตรทุกบทที่ชินบัญชรอัญเชิญมา มีหน้าเต็มพร้อมคำอ่านและคำแปลในเว็บนี้ กดอ่านได้จากรายการด้านบน

ที่มาของพระคาถาชินบัญชร

ชินบัญชรไม่ได้อยู่ในพระไตรปิฎก เป็นคาถาที่แต่งขึ้นภายหลัง เอกสาร "ตำนานพระคาถาชินบัญชร" ที่เผยแพร่โดยมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย ยกหลักฐานจากคัมภีร์วินยสมูหวินิจฉัยของพม่า ว่าคาถานี้แต่งขึ้นที่เมืองเชียงใหม่ สมัยพระเจ้าอโนรธา เจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่ ระหว่าง พ.ศ. 2121–2150 ตอนนั้นชาวเชียงใหม่นิยมบูชาดาวนพเคราะห์ เจ้าผู้ครองนครจึงปรึกษาพระเถระ แล้วให้ชาวเมืองสวดชินบัญชรแทน ต่อมาคาถานี้แพร่หลายไปถึงพม่าและศรีลังกา แต่ละที่ถ่ายทอดสืบกันมาโดยถ้อยคำต่างกันเล็กน้อย

ฉบับที่คนไทยสวดกันทุกวันนี้คือฉบับวัดระฆังโฆสิตาราม ซึ่งสืบทอดผ่านสมเด็จพระพุฒาจารย์ (โต พฺรหฺมรํสี) และแพร่หลายตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 4 เรื่องที่เล่ากันว่าสมเด็จโตค้นพบคาถานี้ในคัมภีร์โบราณจากลังกาแล้วนำมาแต่งเติม เป็นเรื่องที่เล่าสืบกันมา ส่วนหลักฐานข้างต้นชี้ว่าคาถานี้มีมาก่อนสมัยของท่านหลายร้อยปี

ผู้ที่อยากศึกษาประวัติโดยละเอียด อ่านต่อได้ในหนังสือ "ประวัติคาถาชินบัญชร" พระนิพนธ์ของสมเด็จพระญาณสังวร สมเด็จพระสังฆราช (วัดอินทรวิหาร จัดพิมพ์ พ.ศ. 2556)

ทำไมแต่ละเล่มเขียนไม่เหมือนกัน

ชินบัญชรถ่ายทอดด้วยการคัดลอกและท่องจำสืบกันมาหลายร้อยปี ตัวสะกดในแต่ละเล่มจึงต่างกันบ้าง หน้านี้ใช้ฉบับวัดระฆังโฆสิตาราม ซึ่งแพร่หลายที่สุดในไทย จุดที่มักเขียนต่างกัน เช่น

• ชะยาสะนากะตา ฉบับวัดระฆังเขียนแบบนี้ ส่วนภาษาบาลีตามไวยากรณ์คือ ชยาสนาคตา (อ่านว่า ชะยาสะนาคะตา) แปลว่า "เสด็จมาสู่ชัยอาสน์" บางเล่มจึงพิมพ์ว่า คะตา
• สัตตัปปาการะลังกะตา แปลว่า ประดับด้วยกำแพงเจ็ดชั้น บางเล่มพิมพ์เป็น สัตตะปาการะ
• ชินานาวะระสังยุตตา บางเล่มแยกคำเป็น ชินา นานาวะระสังยุตตา

ทุกแบบมีความหมายเดียวกัน ถ้าคุ้นกับหนังสือสวดมนต์ของวัดที่ไปประจำอยู่แล้ว จะสวดตามเล่มนั้นก็ได้

สวดแล้วได้อะไร

ในแง่การปฏิบัติ การสวดบทนี้คือการทบทวนคุณของพระรัตนตรัยอย่างละเอียดทีละส่วน ผลที่ผู้สวดจำนวนมากบอกตรงกันคือ ความรู้สึกมั่นคงและไม่หวั่นไหวง่าย ซึ่งเกิดจากจิตที่ตั้งมั่นระหว่างสวด ไม่ใช่จากอำนาจภายนอก

สวดได้ทุกช่วงเวลา แต่ที่นิยมกันมากคือช่วงเช้าหลังตื่นนอน และก่อนออกจากบ้าน บางท่านสวดก่อนเริ่มงานสำคัญหรือก่อนเดินทางไกล เพื่อตั้งสติและทบทวนความไม่ประมาท

ก่อนสวดให้ตั้งนะโม 3 จบ แล้วว่าคำบูชาก่อนสวด จากนั้นจึงสวดบทพระคาถา ควรสวดในที่ที่ไม่มีสิ่งรบกวน หากมีเวลาน้อย จะสวดเฉพาะสี่บทแรกก่อนก็ได้ แล้วค่อยเพิ่มเมื่อจำได้มากขึ้น