นมการสิทธิคาถา (โย จักขุมา)

นมการสิทธิคาถา แปลว่าอะไร

ชื่อ นมการสิทธิคาถา มาจาก นมการ คือการนอบน้อม และ สิทธิ คือความสำเร็จ รวมความว่า คาถาที่ขอความสำเร็จด้วยอานุภาพแห่งการนอบน้อมพระรัตนตรัย คนทั่วไปมักเรียกตามคำขึ้นต้นว่า บทโย จักขุมา

ผู้แต่งและที่มา

นมการสิทธิคาถาไม่ได้อยู่ในพระไตรปิฎก เป็นคาถาภาษาบาลีที่แต่งขึ้นในสมัยรัตนโกสินทร์ สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงบันทึกไว้ในหนังสือ ตำนานพระปริต (ราชบัณฑิตยสภาจัดพิมพ์ พ.ศ. 2472) ว่า สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส ทรงแต่งคาถา โย จักขุมา ขึ้นใช้แทนคาถา สัมพุทเธ ซึ่งเป็นคาถาที่แทรกไว้ตอนต้นของการสวดพระปริตมาแต่เดิม

ปัจจุบันพบทั้งสองแบบ บางแห่งสวดนมการสิทธิคาถาแทนบทสัมพุทเธ บางแห่งสวดทั้งสองบทต่อกัน หนังสือสวดมนต์บางเล่ม เช่นของกรมการศาสนา เรียกทั้งสองบทว่า "นะมะการะสิทธิคาถา" แล้ววงเล็บคำขึ้นต้นไว้ว่าเป็นบทไหน

โครงสร้างของบท

บทนี้แบ่งเป็นสามชุดตามพระรัตนตรัย ชุดละสองคาถา

• คาถาแรกของแต่ละชุด พรรณนาคุณของพระพุทธ พระธรรม หรือพระสงฆ์
• คาถาที่สองของแต่ละชุด ขึ้นต้นว่า ...วะรันตัง สิระสา นะมามิ (ขอนอบน้อม...ผู้ประเสริฐด้วยเศียรเกล้า) แล้วจบด้วยคำอวยพรเดียวกันทุกชุด

ความหมายทีละชุด

• พระพุทธ — จักขุมา ผู้มีดวงตาคือปัญญา โมหะมะลาปะกัฏโฐ ผู้กำจัดมลทินคือโมหะได้แล้ว ทรงปลดหมู่ชนออกจาก มารัสสะ ปาสา บ่วงแห่งมาร แล้วนำไปสู่ความเกษม
• พระธรรม — เปรียบพระธรรมเป็น ธะโช คือธงของพระศาสดา ชี้ทางแห่งความบริสุทธิ์ นำออกจากทุกข์ คุ้มครองผู้ทรงธรรม โมหัปปะทาลัง ทำลายโมหะ อุปะสันตะทาหัง ดับความเร่าร้อน
• พระสงฆ์ — สัทธัมมะเสนา กองทัพแห่งพระสัทธรรม ผู้ชนะบาปและอุปกิเลส สงบเองและชักนำผู้อื่นให้สงบ สะมะสีละทิฏฐิง มีศีลและความเห็นเสมอกัน

ภาพพระธรรมเป็นธงของพระศาสดา คล้ายกับในธชัคคสูตร ที่พระพุทธเจ้าทรงยกเรื่องยอดธงขึ้นสอนว่า สิ่งที่ควรให้ใจยึดเมื่อกลัวคือพระพุทธ พระธรรม และพระสงฆ์

ทำไมลงท้ายว่า "แก่ท่าน"

คำลงท้ายของทุกชุดคือ ตันเตชะสา เต ชะยะสิทธิ โหตุ สัพพันตะรายา จะ วินาสะเมนตุ แปลว่า "ด้วยเดชนั้น ขอชัยชนะและความสำเร็จจงมีแก่ท่าน และขออันตรายทั้งปวงจงพินาศไป" คำว่า เต แปลว่า "แก่ท่าน" ไม่ใช่ "แก่ข้าพเจ้า" เช่นเดียวกับบทพาหุงมหากา บทนี้จึงเป็นการอวยพรให้ผู้ฟังโดยตรง เหมาะกับการสวดในงานมงคล

ความสำเร็จในบทนี้หมายถึงอะไร

คำว่า "ความสำเร็จ" ในที่นี้ไม่ได้หมายถึงลาภยศ แต่หมายถึงการชนะสิ่งที่ขวางกั้นใจ อันได้แก่โมหะและอุปกิเลส ตามที่บทพรรณนาไว้ตั้งแต่ต้น ความเชื่อว่าสวดแล้วจะสำเร็จสมหวังในเรื่องทางโลก เป็นความเชื่อที่นิยมกัน ไม่ได้อยู่ในตัวบท

ในงานเจริญพระพุทธมนต์ พระสงฆ์สวดบทนี้ในช่วงต้น ต่อจากนะโมและไตรสรณคมน์ ก่อนเข้าบทพระปริต บางแห่งสวดคู่กับบทสัมพุทเธ และในชุดเจ็ดตำนานของเว็บนี้ บทนี้เป็นบทแรกของชุด

สำหรับการสวดที่บ้าน เหมาะกับวันที่ต้องการตั้งใจเป็นพิเศษ เช่น วันเกิด วันขึ้นปีใหม่ หรือก่อนเริ่มสิ่งใหม่ที่สำคัญ เพราะเนื้อหาเป็นการทบทวนคุณพระรัตนตรัยอย่างครบถ้วน