วันลอยกระทง

ไม่ใช่โดยตรง ลอยกระทงเป็นประเพณีพื้นบ้าน ไม่ได้อยู่ในวันสำคัญทางพระพุทธศาสนาแบบมาฆบูชาหรือวิสาขบูชา และไม่มีพิธีทางสงฆ์กำหนดไว้

ที่มักเข้าใจปนกันเพราะลอยกระทงตรงกับวันเพ็ญเดือน 12 ซึ่งเป็นวันพระใหญ่พอดีทุกปี หลายคนจึงทำบุญตอนเช้าแล้วไปลอยกระทงตอนค่ำ วันนี้ยังเป็นวันสุดท้ายของฤดูทอดกฐินด้วย

ความหมายที่พูดถึงกันมากที่สุดคือขอขมาพระแม่คงคาที่ได้ใช้และทิ้งของลงน้ำตลอดปี บางความเชื่อถือเป็นการลอยความทุกข์และสิ่งไม่ดีให้ไหลไปกับน้ำ

คติที่ผูกกับพระพุทธศาสนามีหลายอย่าง เช่น บูชารอยพระพุทธบาทที่ริมฝั่งแม่น้ำนัมมทา ซึ่งอรรถกถาเล่าว่าพระพุทธเจ้าประทับไว้ตามคำทูลขอของพญานาค และบูชาพระจุฬามณีเจดีย์บนสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ ซึ่งเป็นที่บรรจุพระเกศาของพระพุทธเจ้า

เรื่องที่เล่ากันมากคือนางนพมาศประดิษฐ์กระทงรูปดอกบัวในสมัยสุโขทัย แต่หนังสือนางนพมาศ หรือตำรับท้าวศรีจุฬาลักษณ์ เป็นวรรณคดีสมัยรัตนโกสินทร์ สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพทรงสันนิษฐานว่าแต่งในราวรัชกาลที่ 2 ถึงรัชกาลที่ 3 และนักประวัติศาสตร์ชี้ว่าในเรื่องมีสิ่งที่สมัยสุโขทัยยังไม่มี เช่น ปืนใหญ่

สมัยอยุธยามีพิธีจองเปรียงในเดือน 12 ซึ่งเป็นพิธีตามคติพราหมณ์ ส่วนการลอยกระทงแบบที่คุ้นกันปรากฏชัดในสมัยรัตนโกสินทร์ จึงยังไม่มีข้อยุติว่าประเพณีนี้เริ่มขึ้นเมื่อใด

• ใช้วัสดุธรรมชาติ เช่น ใบตองและหยวกกล้วย แทนโฟมที่ย่อยสลายยาก
• ลอยกระทงร่วมกันในครอบครัว หนึ่งครอบครัวหนึ่งกระทง ช่วยลดขยะในแม่น้ำ
• ระวังความปลอดภัยริมน้ำ โดยเฉพาะเด็กและท่าน้ำที่คนแออัด
• ตรวจประกาศของท้องถิ่น บางพื้นที่ห้ามหรือจำกัดการปล่อยโคมลอยและจุดพลุ เพราะเสี่ยงไฟไหม้และกระทบการบิน

วันลอยกระทงตรงกับวันพระใหญ่ ตอนเช้าทำบุญตักบาตรและสวดมนต์ตามชุดสวดวันพระได้

ก่อนลอยกระทง นิยมตั้งจิตขอขมาและอธิษฐานในใจ ถ้าจะสวด บทแผ่เมตตาและบทกรวดน้ำเข้ากับความหมายของการปล่อยวางและให้อภัย