อภยปริตร (บทสวดแก้ฝันร้าย)

อภยปริตร แปลว่า ปริตรที่ทำให้ไม่มีภัย (อภยะ แปลว่า ความไม่มีภัย) เป็นบทสั้นที่ขอให้ลางร้าย เสียงนกร้องที่ฟังแล้วไม่สบายใจ เคราะห์ร้าย และฝันร้าย พินาศไปด้วยอานุภาพของพระพุทธ พระธรรม และพระสงฆ์ ตัวบทมีสามรอบ ต่างกันเพียงคำเดียว คือ พุทธานุภาเวนะ ธัมมานุภาเวนะ และ สังฆานุภาเวนะ

ที่มา: ไม่ได้อยู่ในพระไตรปิฎก

อภยปริตรต่างจากพระปริตรส่วนใหญ่ เพราะ ไม่ได้มาจากพระไตรปิฎก ไม่ใช่พระพุทธพจน์ แต่เป็นคาถาที่โบราณาจารย์แต่งขึ้นภายหลัง ไม่ทราบผู้แต่งและยุคสมัยที่แต่งแน่ชัด ถ้อยคำในบทไม่พบในพระบาลีพระไตรปิฎก และตำราไทยที่อธิบายที่มาของพระปริตรก็ระบุว่าอภยปริตรไม่ปรากฏในพระไตรปิฎก

แม้กระนั้นก็เป็นบทที่ใช้สวดกันแพร่หลาย เป็นบทที่ 11 ในสิบสองตำนาน (มหาราชปริตร) ของไทย ซึ่งขยายจากชุดเจ็ดตำนาน และอยู่ในหนังสือสวดพระปริตรของศรีลังกาด้วย

ความหมายทีละคำ

• ยันทุนนิมิตตัง (ยัง + ทุนนิมิตตัง) — ลางร้ายใด ๆ
• อะวะมังคะลัญจะ — และสิ่งอัปมงคล
• โย จามะนาโป สะกุณัสสะ สัทโท — และเสียงนกร้องที่ไม่น่าพอใจ ซึ่งคนโบราณถือว่าเป็นลาง
• ปาปัคคะโห — ดาวร้าย คือเคราะห์ร้ายตามความเชื่อทางโหราศาสตร์
• ทุสสุปินัง อะกันตัง — ฝันร้ายที่ไม่น่าปรารถนา
• พุทธานุภาเวนะ วินาสะเมนตุ — ขอสิ่งเหล่านั้นจงพินาศไปด้วยพระพุทธานุภาพ รอบที่สองและสามเปลี่ยนเป็นพระธรรมานุภาพและพระสังฆานุภาพ

พระพุทธศาสนามองเรื่องลางร้ายอย่างไร

พระพุทธศาสนาไม่ได้สอนให้เชื่อลางบอกเหตุ ในมงคลสูตร เมื่อมีผู้ทูลถามว่าอะไรคือมงคล พระพุทธเจ้าตรัสตอบด้วยการกระทำและคุณธรรม 38 ประการ ไม่มีข้อใดเป็นฤกษ์ยามหรือลาง และในจัณฑาลสูตร อังคุตตรนิกาย ปัญจกนิบาต ทรงสอนว่าอุบาสกที่ดี "ไม่ถือมงคลตื่นข่าว เชื่อกรรม ไม่เชื่อมงคล" ส่วนอุบาสกที่ถือมงคลตื่นข่าว เชื่อมงคลแต่ไม่เชื่อกรรม ทรงเรียกว่าอุบาสกจัณฑาล

เมื่ออ่านคู่กับหลักนี้ อภยปริตรจึงไม่ได้ยืนยันว่าลางร้ายมีอำนาจจริง แต่ใช้ในยามที่ใจหวั่นไหวกับลางหรือฝันร้าย เพื่อดึงใจออกจากความกลัว กลับมาระลึกถึงพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ซึ่งเป็นที่พึ่งที่แท้จริง

ใช้อย่างไรเมื่อฝันร้าย

เมื่อตื่นจากฝันร้ายแล้วใจไม่สงบ การสวดบทสั้นที่ซ้ำสามรอบช่วยให้ใจกลับมาอยู่กับปัจจุบัน จากนั้นต่อด้วยบทแผ่เมตตา ก่อนหลับต่อ ฝันร้ายมักสัมพันธ์กับความเครียดและการนอนไม่พอ หากฝันร้ายบ่อยผิดปกติหรือรบกวนการนอนมาก ควรปรึกษาแพทย์ควบคู่ไปด้วย

สวดเมื่อตื่นจากฝันร้าย ก่อนนอนในคืนที่ใจไม่สงบ หรือเมื่อเห็นสิ่งที่ทำให้กังวลว่าเป็นลางไม่ดี บทสั้นมาก จึงสวดได้แม้ในยามที่ยังง่วงหรือใจยังไม่นิ่ง

แนะนำให้สวดต่อด้วยบทแผ่เมตตา หรือบทสวดมนต์ก่อนนอน ส่วนในการสวดสิบสองตำนาน อภยปริตรเป็นบทที่ 11 สวดต่อจากโพชฌังคปริตร