อังคุลิมาลปริตร (บทสวดสำหรับหญิงตั้งครรภ์)

อังคุลิมาลปริตรเป็นพระปริตรที่สั้นที่สุดบทหนึ่ง มีเพียงประโยคเดียว แต่มาจากเหตุการณ์ในพระไตรปิฎกโดยตรง คือคำสัตย์ที่พระพุทธเจ้าทรงสอนให้พระองคุลิมาลไปกล่าวแก่หญิงที่กำลังคลอดลำบาก อังคุลิมาลปริตรเป็นบทที่ 9 ในชุดสิบสองตำนาน ซึ่งขยายจากชุดเจ็ดตำนาน

ที่มาในพระไตรปิฎก

เรื่องนี้อยู่ในอังคุลิมาลสูตร มัชฌิมนิกาย มัชฌิมปัณณาสก์

• โจรองคุลิมาล — ในแคว้นของพระเจ้าปเสนทิโกศล มีโจรชื่อองคุลิมาลที่ฆ่าคนแล้วเอานิ้วมือร้อยเป็นพวงคล้องคอ พระพุทธเจ้าเสด็จไปหาโดยลำพัง องคุลิมาลถือดาบไล่ตามแต่ตามไม่ทัน ทั้งที่พระองค์เสด็จดำเนินตามปกติ เมื่อร้องให้หยุด พระองค์ตรัสว่า "องคุลิมาล เราหยุดแล้ว ท่านจงหยุดเถิด" องคุลิมาลจึงทิ้งอาวุธและขอบวช
• พบหญิงคลอดลำบาก — วันหนึ่งขณะบิณฑบาตในเมืองสาวัตถี พระองคุลิมาลเห็นหญิงคนหนึ่งคลอดลูกลำบาก เกิดความสงสารว่า "สัตว์ทั้งหลายย่อมเศร้าหมองหนอ" จึงกลับไปกราบทูลพระพุทธเจ้า
• คำสัตย์ต้องเป็นความจริง — พระพุทธเจ้าตรัสให้ไปกล่าวว่า ตั้งแต่เกิดมาไม่เคยจงใจฆ่าสัตว์ พระองคุลิมาลกราบทูลว่าถ้าพูดอย่างนั้นจะเป็นการโกหกทั้งที่รู้ เพราะท่านเคยฆ่ามามาก พระพุทธเจ้าจึงตรัสให้กล่าวใหม่ว่า ตั้งแต่เกิดในอริยชาติ ไม่เคยจงใจฆ่าสัตว์
• ผลของคำสัตย์ — เมื่อพระองคุลิมาลไปกล่าวคำนี้ พระสูตรบันทึกว่าหญิงนั้นปลอดภัย และทารกในครรภ์ก็ปลอดภัย
• หลังจากนั้น — พระองคุลิมาลหลีกไปปฏิบัติอยู่ผู้เดียวด้วยความเพียร ไม่นานก็บรรลุพระอรหันต์

ลำดับนี้สำคัญ ตอนที่กล่าวคำสัตย์ พระองคุลิมาลยังไม่ได้เป็นพระอรหันต์ ความจริงที่ท่านอ้างคือความจริงของคนที่เพิ่งกลับตัว

อริยชาติ หมายถึงอะไร

อะริยายะ ชาติยา ชาโต แปลว่า เกิดแล้วโดยอริยชาติ อรรถกถามัชฌิมนิกายอธิบายว่า พระพุทธเจ้าตรัสกับพระองคุลิมาลว่า การฆ่าที่ผ่านมาเป็นเรื่องตอนยังเป็นคฤหัสถ์ ไม่ใช่ชาติของท่านในบัดนี้ ชาติของท่านตอนนี้คืออริยชาติ คือการเกิดใหม่ในพระธรรมวินัยของพระพุทธเจ้า นับแต่นั้นท่านไม่เคยจงใจฆ่าสัตว์อีกเลย คำสัตย์นี้จึงเป็นความจริงทุกคำ

นี่คือหัวใจของบท พลังของอังคุลิมาลปริตรไม่ได้มาจากถ้อยคำวิเศษ แต่มาจาก ความจริงของการกลับตัว คนที่เคยทำผิดร้ายแรงที่สุดยังเริ่มต้นใหม่ได้ และเริ่มต้นใหม่ด้วยความกรุณาต่อคนที่กำลังทุกข์

อรรถกถาเล่าต่อ

• อรรถกถาเล่าว่าผู้ชายไม่ควรเข้าไปในที่คลอด ชาวบ้านจึงกั้นม่านแล้วปูตั่งให้พระเถระนั่งอยู่ด้านนอก พระองคุลิมาลนั่งบนตั่งนั้นกล่าวคำสัตย์ แล้วทารกก็คลอดออกมาโดยง่าย
• อรรถกถาตอบข้อสงสัยว่าพระพุทธเจ้าทรงให้พระเถระทำการรักษาโรคหรือไม่ ว่า สัจจกิริยาไม่ใช่เวชกรรม ที่ทรงให้ทำเพราะชาวเมืองยังกลัวพระองคุลิมาลจนหนี ท่านจึงบิณฑบาตลำบาก เมื่อท่านช่วยให้คนพ้นทุกข์ด้วยคำสัตย์ ผู้คนก็กล้าเข้าใกล้ ท่านจึงมีโอกาสปฏิบัติธรรมต่อไปได้
• อรรถกถาเล่าด้วยว่า ชาวบ้านทำตั่งไว้ตรงที่พระเถระนั่งกล่าวคำสัตย์ เมื่อสัตว์ตัวเมียคลอดลำบากก็พามานอนที่ตั่งนั้น ตัวที่พามาไม่ได้ก็เอาน้ำล้างตั่งไปรด ความเชื่อเรื่องน้ำล้างที่นั่งของผู้สวดบทนี้มาจากเรื่องเล่าตอนนี้ ไม่ได้อยู่ในตัวพระสูตร

สวดอย่างไรให้ตรงกับความหมาย

คำว่า "อาตมา" ในบทนี้หมายถึงพระองคุลิมาล เมื่อเราสวด จึงเป็นการสวดทบทวนคำสัตย์ของท่านและระลึกถึงพระพุทธคุณ พร้อมตั้งใจขอให้แม่และลูกปลอดภัย ขอเรียนตามตรงว่า การคลอดบุตรควรอยู่ในความดูแลของแพทย์และพยาบาลเสมอ บทสวดนี้มีไว้ประคองใจแม่และครอบครัวให้สงบ ไม่ใช่สิ่งทดแทนการแพทย์

อังคุลิมาลปริตรในบทสวดอื่น

• พาหุงมหากา — บทที่ 4 ของพาหุงมหากา เล่าชัยชนะของพระพุทธเจ้าเหนือโจรองคุลิมาล ตอนที่องคุลิมาลไล่ตามไม่ทัน
• ชินบัญชร — พระคาถาชินบัญชร อัญเชิญอังคุลิมาลปริตรไว้เบื้องซ้าย และอัญเชิญพระองคุลิมาลไว้ที่หน้าผาก
• มิลินทปัญหา — อังคุลิมาลปริตรเป็นหนึ่งในพระปริตรที่คัมภีร์มิลินทปัญหายกชื่อไว้ว่าพระพุทธเจ้าทรงแสดง
• วัฏฏกปริตร — วัฏฏกปริตร เป็นสัจจกิริยาเช่นเดียวกัน คือการอ้างความจริงเพื่อความสวัสดี

นิยมสวดให้หญิงตั้งครรภ์ฟัง โดยเฉพาะช่วงใกล้คลอด เพื่อให้กำลังใจและความอุ่นใจ บางครอบครัวสวดให้ฟังเป็นประจำตลอดช่วงตั้งครรภ์ ซึ่งเป็นธรรมเนียมที่นิยมกัน ไม่ได้กำหนดในพระไตรปิฎก

บทสั้นมาก จึงจำได้ง่ายและสวดได้ทุกเมื่อ หากสวดให้ผู้อื่นฟัง ควรเล่าที่มาและอ่านคำแปลให้ฟังด้วย เพราะเรื่องของพระองคุลิมาลเองคือกำลังใจที่แท้จริงของบทนี้ ในการสวดสิบสองตำนาน อังคุลิมาลปริตรสวดต่อจากอาฏานาฏิยปริตร และก่อนโพชฌังคปริตร