บททำวัตรเช้า (ฉบับเต็ม พร้อมคำแปล)

บทที่ ๑ — คำบูชาพระรัตนตรัย

พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์ใด เป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้ชอบได้ด้วยพระองค์เองพระธรรมอันพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์ใดตรัสไว้ดีแล้วพระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์ใดปฏิบัติดีแล้วข้าพเจ้าทั้งหลายขอบูชาอย่างยิ่งซึ่งพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้น พร้อมทั้งพระธรรมและพระสงฆ์ด้วยเครื่องสักการะเหล่านี้ ที่ยกขึ้นบูชาตามสมควรข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ แม้พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จปรินิพพานนานแล้วขอพระองค์ผู้มีพระทัยเอ็นดูต่อชนรุ่นหลังโปรดรับเครื่องสักการะเหล่านี้ ซึ่งเป็นเพียงบรรณาการของคนยากเพื่อประโยชน์และความสุขแก่ข้าพเจ้าทั้งหลายตลอดกาลนาน

คำกราบพระรัตนตรัย

พระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้ชอบได้ด้วยพระองค์เองข้าพเจ้าขออภิวาทพระพุทธเจ้าผู้มีพระภาค (กราบ)

พระธรรมอันพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ดีแล้วข้าพเจ้าขอนมัสการพระธรรม (กราบ)

พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้าปฏิบัติดีแล้วข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระสงฆ์ (กราบ)

บทที่ ๒ — ปุพพภาคนมการ

(ผู้นำ)เชิญเถิด เราทั้งหลาย มาทำความนอบน้อมเบื้องต้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้เป็นพระพุทธเจ้ากันเถิด

ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นผู้เป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้ชอบได้ด้วยพระองค์เอง (ว่า ๓ จบ)

บทที่ ๓ — พุทธาภิถุติ

(ผู้นำ)เชิญเถิด เราทั้งหลาย มาสวดสรรเสริญพระพุทธเจ้ากันเถิด

พระตถาคตเจ้าพระองค์ใด เป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้ชอบได้ด้วยพระองค์เองทรงถึงพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ เสด็จไปดีแล้ว ทรงรู้แจ้งโลกเป็นสารถีฝึกคนที่ควรฝึกได้อย่างไม่มีใครยิ่งกว่า เป็นครูของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลายเป็นผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน เป็นผู้มีพระภาคพระองค์ใดทรงรู้แจ้งด้วยพระปัญญาอันยิ่งของพระองค์เองแล้ว ทรงสอนให้รู้ตามทั้งโลกนี้พร้อมทั้งเทวดา มาร พรหม และหมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์พระองค์ใดทรงแสดงธรรม งามในเบื้องต้น งามในท่ามกลาง งามในที่สุดทรงประกาศพรหมจรรย์ คือแบบแผนการปฏิบัติอันประเสริฐ บริสุทธิ์ บริบูรณ์สิ้นเชิงพร้อมทั้งอรรถะ (เนื้อความ) และพยัญชนะ (ถ้อยคำ)ข้าพเจ้าขอบูชาอย่างยิ่งเฉพาะพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นด้วยเศียรเกล้า (กราบ)

บทที่ ๔ — ธัมมาภิถุติ

(ผู้นำ)เชิญเถิด เราทั้งหลาย มาสวดสรรเสริญพระธรรมกันเถิด

พระธรรมใดที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ดีแล้วเป็นสิ่งที่ผู้ปฏิบัติเห็นได้ด้วยตนเอง ไม่จำกัดกาล ควรเรียกให้มาดูควรน้อมเข้ามาไว้ในใจ วิญญูชนพึงรู้ได้เฉพาะตนข้าพเจ้าขอบูชาอย่างยิ่งเฉพาะพระธรรมนั้นข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระธรรมนั้นด้วยเศียรเกล้า (กราบ)

บทที่ ๕ — สังฆาภิถุติ

(ผู้นำ)เชิญเถิด เราทั้งหลาย มาสวดสรรเสริญพระสงฆ์กันเถิด

สงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้าหมู่ใด ปฏิบัติดีแล้วปฏิบัติตรงแล้ว ปฏิบัติเพื่อรู้ธรรมเป็นเครื่องออกจากทุกข์แล้ว ปฏิบัติสมควรแล้วได้แก่ คู่แห่งบุรุษสี่คู่ นับเรียงตัวได้แปดบุคคลนั่นแหละคือสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นผู้ควรแก่ของที่เขานำมาบูชา ควรแก่การต้อนรับ ควรแก่ทักษิณาทาน ควรแก่การกราบไหว้เป็นนาบุญของโลก ไม่มีนาบุญอื่นยิ่งกว่าข้าพเจ้าขอบูชาอย่างยิ่งเฉพาะพระสงฆ์หมู่นั้นข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระสงฆ์หมู่นั้นด้วยเศียรเกล้า (กราบ แล้วนั่งพับเพียบ)

บทที่ ๖ — รตนัตตยัปปณามคาถา

(ผู้นำ)เชิญเถิด เราทั้งหลาย มาสวดคาถานอบน้อมพระรัตนตรัยและบทที่กล่าวถึงเหตุให้เกิดความสังเวชกันเถิด

พระพุทธเจ้าผู้บริสุทธิ์ยิ่ง มีพระกรุณากว้างใหญ่ดุจมหาสมุทรมีดวงตาคือญาณอันประเสริฐ หมดจดถึงที่สุดทรงกำจัดบาปและอุปกิเลสของโลกข้าพเจ้าขอไหว้พระพุทธเจ้าพระองค์นั้นด้วยความเคารพเอื้อเฟื้อ

พระธรรมของพระศาสดาพระองค์นั้น สว่างไสวดุจดวงประทีปจำแนกเป็นมรรค ผล และนิพพานส่วนหนึ่งเป็นโลกุตตระ อีกส่วนหนึ่งชี้ทางไปสู่โลกุตตระนั้นข้าพเจ้าขอไหว้พระธรรมนั้นด้วยความเคารพเอื้อเฟื้อ

พระสงฆ์ได้ชื่อว่าเป็นนาบุญที่ยิ่งกว่านาบุญอันดีทั้งหลายเป็นผู้เห็นพระนิพพานอันสงบ ตรัสรู้ตามพระสุคตละความโลเลได้แล้ว เป็นพระอริยะ มีปัญญาดีข้าพเจ้าขอไหว้พระสงฆ์หมู่นั้นด้วยความเคารพเอื้อเฟื้อ

บุญใดที่ข้าพเจ้าได้ทำแล้ว ด้วยการไหว้พระรัตนตรัยซึ่งควรบูชาอย่างยิ่งโดยส่วนเดียวดังกล่าวมานี้ด้วยอานุภาพแห่งความสำเร็จของบุญนั้นขออุปัทวะคือเครื่องขัดข้องทั้งปวง จงอย่ามีแก่ข้าพเจ้าเลย

บทที่ ๗ — สังเวคปริกิตตนปาฐะ

พระตถาคตเจ้าเกิดขึ้นแล้วในโลกนี้ เป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้ชอบได้ด้วยพระองค์เองและพระธรรมที่ทรงแสดงเป็นธรรมนำออกจากทุกข์ เป็นเครื่องสงบกิเลสเป็นไปเพื่อปรินิพพาน เป็นไปเพื่อความตรัสรู้ เป็นธรรมที่พระสุคตประกาศไว้พวกเราได้ฟังธรรมนั้นแล้วจึงรู้อย่างนี้ว่า

แม้ความเกิดก็เป็นทุกข์ แม้ความแก่ก็เป็นทุกข์ แม้ความตายก็เป็นทุกข์แม้ความโศก ความร่ำไรรำพัน ความทุกข์กาย ความทุกข์ใจ และความคับแค้นใจ ก็เป็นทุกข์การประสบกับสิ่งที่ไม่เป็นที่รักเป็นทุกข์ การพลัดพรากจากสิ่งที่รักเป็นทุกข์ปรารถนาสิ่งใดแล้วไม่ได้สิ่งนั้น นั่นก็เป็นทุกข์โดยย่อ อุปาทานขันธ์ทั้งห้าเป็นทุกข์ ได้แก่ขันธ์อันเป็นที่ตั้งแห่งความยึดมั่น คือ รูป เวทนา สัญญา สังขาร และวิญญาณ

เพื่อให้สาวกกำหนดรู้อุปาทานขันธ์เหล่านี้พระผู้มีพระภาคเจ้าเมื่อยังทรงพระชนม์อยู่ จึงทรงแนะนำสาวกเช่นนี้เป็นส่วนมากและคำสั่งสอนของพระผู้มีพระภาคเจ้าที่เป็นไปในสาวกทั้งหลายเป็นส่วนมาก มีส่วนจำแนกอย่างนี้ว่า

รูปไม่เที่ยง เวทนาไม่เที่ยง สัญญาไม่เที่ยง สังขารไม่เที่ยง วิญญาณไม่เที่ยงรูปไม่ใช่ตัวตน เวทนาไม่ใช่ตัวตน สัญญาไม่ใช่ตัวตน สังขารไม่ใช่ตัวตน วิญญาณไม่ใช่ตัวตนสังขารทั้งปวงไม่เที่ยง ธรรมทั้งปวงไม่ใช่ตัวตน

พวกเราทั้งหลายถูกความเกิด ความแก่ และความตายครอบงำแล้วถูกความโศก ความร่ำไรรำพัน ความทุกข์กาย ความทุกข์ใจ และความคับแค้นใจครอบงำแล้วถูกความทุกข์หยั่งเอาแล้ว มีความทุกข์อยู่เบื้องหน้าแล้วทำไฉน การทำที่สุดแห่งกองทุกข์ทั้งสิ้นนี้จะพึงปรากฏชัดแก่เราได้

(ท่อนจบสำหรับอุบาสก อุบาสิกา)เราทั้งหลายถึงพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นเป็นที่พึ่ง แม้พระองค์เสด็จปรินิพพานนานแล้วถึงพระธรรมและพระสงฆ์เป็นที่พึ่งด้วยจักทำไว้ในใจและปฏิบัติตามคำสั่งสอนของพระผู้มีพระภาคเจ้านั้นตามสติกำลังขอให้การปฏิบัตินั้น ๆ ของเราทั้งหลายจงเป็นไปเพื่อการทำที่สุดแห่งกองทุกข์ทั้งสิ้นนี้เทอญ

บทที่ ๘ — ตังขณิกปัจจเวกขณปาฐะ

(ผู้นำ)เชิญเถิด เราทั้งหลาย มาสวดบทพิจารณาปัจจัยสี่ในขณะที่ใช้สอยกันเถิด

(พิจารณาจีวร คือเครื่องนุ่งห่ม)เราพิจารณาโดยแยบคายแล้วจึงนุ่งห่มจีวรเพียงเพื่อบำบัดความหนาว เพื่อบำบัดความร้อนเพื่อบำบัดสัมผัสจากเหลือบ ยุง ลม แดด และสัตว์เลื้อยคลานและเพียงเพื่อปกปิดอวัยวะที่ให้เกิดความละอาย

(พิจารณาอาหารบิณฑบาต)เราพิจารณาโดยแยบคายแล้วจึงฉันบิณฑบาตไม่ใช่เพื่อความสนุกเพลิดเพลิน ไม่ใช่เพื่อความมัวเมา ไม่ใช่เพื่อประดับ ไม่ใช่เพื่อตกแต่งแต่เพียงเพื่อให้กายนี้ตั้งอยู่ได้ เพื่อให้ชีวิตเป็นไปได้เพื่อบรรเทาความลำบากทางกาย และเพื่ออนุเคราะห์การประพฤติพรหมจรรย์ด้วยวิธีนี้ เราจะระงับเวทนาเก่าคือความหิวเสียได้และจะไม่ทำเวทนาใหม่ให้เกิดขึ้น (เช่น ความอึดอัดเพราะกินเกินประมาณ)ความเป็นไปได้แห่งชีวิต ความไม่มีโทษ และความอยู่ผาสุก จักมีแก่เรา

(พิจารณาเสนาสนะ คือที่อยู่อาศัย)เราพิจารณาโดยแยบคายแล้วจึงใช้สอยเสนาสนะเพียงเพื่อบำบัดความหนาว เพื่อบำบัดความร้อนเพื่อบำบัดสัมผัสจากเหลือบ ยุง ลม แดด และสัตว์เลื้อยคลานเพียงเพื่อบรรเทาอันตรายจากดินฟ้าอากาศ และเพื่อความยินดีในการหลีกเร้นอยู่ภาวนา

(พิจารณายารักษาโรค)เราพิจารณาโดยแยบคายแล้วจึงบริโภคยาและเครื่องใช้สำหรับผู้ป่วยเพียงเพื่อบำบัดทุกขเวทนาที่เกิดจากความเจ็บไข้ซึ่งเกิดขึ้นแล้วและเพื่อความเป็นผู้ไม่มีโรคเบียดเบียนเป็นอย่างยิ่ง