บทสวดทำวัตรเย็น (ฉบับเต็ม)

บทที่ ๑ คำกราบพระรัตนตรัย

พระผู้มีพระภาคเจ้า เป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้ชอบได้ด้วยพระองค์เองข้าพเจ้าขอกราบพระพุทธเจ้าผู้มีพระภาค(กราบ)

พระธรรมอันพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ดีแล้วข้าพเจ้าขอนมัสการพระธรรม(กราบ)

พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้า ปฏิบัติดีแล้วข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระสงฆ์(กราบ)

บทที่ ๒ คำบูชาพระรัตนตรัย

(ผู้นำว่า)เราทั้งหลายถึงพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์ใดเป็นที่พึ่ง (บวชอุทิศเฉพาะพระองค์)พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์ใดเป็นพระศาสดาของเราและเราทั้งหลายชอบใจในพระธรรมของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์ใดเราทั้งหลายขอบูชาอย่างยิ่งซึ่งพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นพร้อมทั้งพระสัทธรรมและพระสงฆ์สาวก ด้วยเครื่องสักการะเหล่านี้

บทที่ ๓ ปุพพภาคนมการ

(ผู้นำว่า)เชิญเถิด บัดนี้เราทั้งหลายมาสรรเสริญพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยวาจาทั้งทำความนอบน้อมอันเป็นส่วนเบื้องต้น และสวดแนวทางระลึกถึงพระพุทธเจ้ากันเถิด

(สวดพร้อมกัน ๓ จบ)ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้น ผู้เป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้ชอบได้ด้วยพระองค์เอง

บทที่ ๔ พุทธานุสสติ

ก็กิตติศัพท์อันงามของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้น ได้ฟุ้งขจรไปแล้วอย่างนี้ว่าเพราะเหตุอย่างนี้ ๆ พระผู้มีพระภาคเจ้านั้น เป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้ชอบได้ด้วยพระองค์เองทรงถึงพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ เสด็จไปดีแล้ว ทรงรู้แจ้งโลกเป็นสารถีฝึกคนที่ควรฝึกได้อย่างไม่มีใครยิ่งกว่าเป็นครูของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย เป็นผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน เป็นผู้มีพระภาค

บทที่ ๕ พุทธาภิคีติ

(ผู้นำว่า)เชิญเถิด เราทั้งหลายมาสวดบทสรรเสริญพระพุทธเจ้ากันเถิด

พระพุทธเจ้าทรงประกอบด้วยพระคุณ มีความเป็นพระอรหันต์อันประเสริฐเป็นต้นทรงมีพระญาณอันบริสุทธิ์ยิ่งและพระกรุณาอยู่พร้อมในพระองค์พระองค์ใดทรงปลุกคนดีให้ตื่นและเบิกบาน ดุจดวงอาทิตย์ทำให้ดอกบัวบานข้าพเจ้าขอไหว้พระชินเจ้าผู้ไม่มีกิเลสพระองค์นั้นด้วยเศียรเกล้า

พระพุทธเจ้าพระองค์ใด เป็นที่พึ่งอันเกษมสูงสุดของสัตว์ทั้งปวงข้าพเจ้าขอไหว้พระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ผู้เป็นที่ตั้งแห่งความระลึกประการที่หนึ่ง ด้วยเศียรเกล้า

ข้าพเจ้าเป็นทาสของพระพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าเป็นนายผู้เป็นใหญ่ของข้าพเจ้าพระพุทธเจ้าเป็นผู้กำจัดทุกข์ และเป็นผู้ให้ประโยชน์เกื้อกูลแก่ข้าพเจ้า

ข้าพเจ้าขอมอบกายและชีวิตนี้แด่พระพุทธเจ้าข้าพเจ้าจะไหว้และดำเนินตามความตรัสรู้อันดีของพระพุทธเจ้า

ที่พึ่งอื่นของข้าพเจ้าไม่มี พระพุทธเจ้าเป็นที่พึ่งอันประเสริฐของข้าพเจ้าด้วยการกล่าวคำสัตย์นี้ ขอข้าพเจ้าพึงเจริญในพระศาสนาของพระศาสดา

บุญใดที่ข้าพเจ้าได้ขวนขวายแล้วในที่นี้ ด้วยการไหว้พระพุทธเจ้าด้วยเดชแห่งบุญนั้น ขออันตรายทั้งปวงอย่าได้มีแก่ข้าพเจ้า

(หมอบกราบลง แล้วว่าคำขอขมา)ด้วยกายก็ดี ด้วยวาจาก็ดี ด้วยใจก็ดีกรรมที่ไม่ดีอันใดที่ข้าพเจ้าได้ทำไว้ในพระพุทธเจ้าขอพระพุทธเจ้าจงงดโทษที่ล่วงเกินนั้นเพื่อข้าพเจ้าจะสำรวมระวังในพระพุทธเจ้าต่อไป

บทที่ ๖ ธัมมานุสสติ

(ผู้นำว่า)เชิญเถิด เราทั้งหลายมาสวดแนวทางระลึกถึงพระธรรมกันเถิด

พระธรรมอันพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ดีแล้วผู้ปฏิบัติพึงเห็นได้ด้วยตนเอง ไม่จำกัดกาลเวลา ควรเรียกให้มาดูควรน้อมเข้ามาไว้ในตน วิญญูชนพึงรู้ได้เฉพาะตน

บทที่ ๗ ธัมมาภิคีติ

(ผู้นำว่า)เชิญเถิด เราทั้งหลายมาสวดบทสรรเสริญพระธรรมกันเถิด

พระธรรมนั้นประเสริฐ เพราะประกอบด้วยคุณ มีความเป็นธรรมที่ตรัสไว้ดีแล้วเป็นต้นจำแนกเป็นมรรค ผล ปริยัติ และวิโมกข์พระธรรมย่อมประคองผู้ทรงธรรมไว้ ไม่ให้ตกไปในโลกที่ชั่วข้าพเจ้าขอไหว้พระธรรมอันประเสริฐนั้น ซึ่งขจัดความมืดเสียได้

พระธรรมใด เป็นที่พึ่งอันเกษมสูงสุดของสัตว์ทั้งปวงข้าพเจ้าขอไหว้พระธรรมนั้น ผู้เป็นที่ตั้งแห่งความระลึกประการที่สอง ด้วยเศียรเกล้า

ข้าพเจ้าเป็นทาสของพระธรรม พระธรรมเป็นนายผู้เป็นใหญ่ของข้าพเจ้าพระธรรมเป็นเครื่องกำจัดทุกข์ และให้ประโยชน์เกื้อกูลแก่ข้าพเจ้า

ข้าพเจ้าขอมอบกายและชีวิตนี้แด่พระธรรมข้าพเจ้าจะไหว้และดำเนินตามความเป็นธรรมอันดีของพระธรรม

ที่พึ่งอื่นของข้าพเจ้าไม่มี พระธรรมเป็นที่พึ่งอันประเสริฐของข้าพเจ้าด้วยการกล่าวคำสัตย์นี้ ขอข้าพเจ้าพึงเจริญในพระศาสนาของพระศาสดา

บุญใดที่ข้าพเจ้าได้ขวนขวายแล้วในที่นี้ ด้วยการไหว้พระธรรมด้วยเดชแห่งบุญนั้น ขออันตรายทั้งปวงอย่าได้มีแก่ข้าพเจ้า

(หมอบกราบลง แล้วว่าคำขอขมา)ด้วยกายก็ดี ด้วยวาจาก็ดี ด้วยใจก็ดีกรรมที่ไม่ดีอันใดที่ข้าพเจ้าได้ทำไว้ในพระธรรมขอพระธรรมจงงดโทษที่ล่วงเกินนั้นเพื่อข้าพเจ้าจะสำรวมระวังในพระธรรมต่อไป

บทที่ ๘ สังฆานุสสติ

(ผู้นำว่า)เชิญเถิด เราทั้งหลายมาสวดแนวทางระลึกถึงพระสงฆ์กันเถิด

พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้า เป็นผู้ปฏิบัติดีเป็นผู้ปฏิบัติตรงเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อรู้ธรรมเป็นเครื่องออกจากทุกข์เป็นผู้ปฏิบัติสมควรได้แก่ คู่แห่งบุรุษสี่คู่ นับเรียงตัวได้แปดบุคคลนั่นแหละคือพระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นผู้ควรแก่ของที่นำมาบูชา ควรแก่การต้อนรับ ควรแก่ทักษิณาทาน ควรแก่การกราบไหว้เป็นนาบุญของโลก ไม่มีนาบุญอื่นยิ่งกว่า

บทที่ ๙ สังฆาภิคีติ

(ผู้นำว่า)เชิญเถิด เราทั้งหลายมาสวดบทสรรเสริญพระสงฆ์กันเถิด

พระสงฆ์ผู้เกิดโดยพระสัทธรรม ประกอบด้วยคุณมีการปฏิบัติดีเป็นต้นเป็นหมู่อันประเสริฐแห่งพระอริยบุคคลแปดจำพวกมีกายและจิตอาศัยธรรมอันประเสริฐ มีศีลเป็นต้นข้าพเจ้าขอไหว้หมู่พระอริยเจ้าผู้บริสุทธิ์ดีแล้วนั้น

พระสงฆ์หมู่ใด เป็นที่พึ่งอันเกษมสูงสุดของสัตว์ทั้งปวงข้าพเจ้าขอไหว้พระสงฆ์หมู่นั้น ผู้เป็นที่ตั้งแห่งความระลึกประการที่สาม ด้วยเศียรเกล้า

ข้าพเจ้าเป็นทาสของพระสงฆ์ พระสงฆ์เป็นนายผู้เป็นใหญ่ของข้าพเจ้าพระสงฆ์เป็นผู้กำจัดทุกข์ และเป็นผู้ให้ประโยชน์เกื้อกูลแก่ข้าพเจ้า

ข้าพเจ้าขอมอบกายและชีวิตนี้แด่พระสงฆ์ข้าพเจ้าจะไหว้และดำเนินตามความปฏิบัติดีของพระสงฆ์

ที่พึ่งอื่นของข้าพเจ้าไม่มี พระสงฆ์เป็นที่พึ่งอันประเสริฐของข้าพเจ้าด้วยการกล่าวคำสัตย์นี้ ขอข้าพเจ้าพึงเจริญในพระศาสนาของพระศาสดา

บุญใดที่ข้าพเจ้าได้ขวนขวายแล้วในที่นี้ ด้วยการไหว้พระสงฆ์ด้วยเดชแห่งบุญนั้น ขออันตรายทั้งปวงอย่าได้มีแก่ข้าพเจ้า

(หมอบกราบลง แล้วว่าคำขอขมา)ด้วยกายก็ดี ด้วยวาจาก็ดี ด้วยใจก็ดีกรรมที่ไม่ดีอันใดที่ข้าพเจ้าได้ทำไว้ในพระสงฆ์ขอพระสงฆ์จงงดโทษที่ล่วงเกินนั้นเพื่อข้าพเจ้าจะสำรวมระวังในพระสงฆ์ต่อไป

บทที่ ๑๐ อตีตปัจจเวกขณปาฐะ

(ผู้นำว่า)เชิญเถิด เราทั้งหลายมาสวดบทพิจารณาปัจจัยสี่ที่ใช้ไปแล้วกันเถิด

จีวรใดที่เรานุ่งห่มแล้วในวันนี้ โดยไม่ทันได้พิจารณาจีวรนั้นเรานุ่งห่มเพียงเพื่อบำบัดความหนาวเพื่อบำบัดความร้อนเพื่อบำบัดสัมผัสจากเหลือบ ยุง ลม แดด และสัตว์เลื้อยคลานและเพียงเพื่อปกปิดอวัยวะที่ทำให้ละอาย

บิณฑบาตใดที่เราฉันแล้วในวันนี้ โดยไม่ทันได้พิจารณาบิณฑบาตนั้นเราฉันไม่ใช่เพื่อเล่น ไม่ใช่เพื่อมัวเมา ไม่ใช่เพื่อประดับ ไม่ใช่เพื่อตกแต่งแต่เพียงเพื่อให้กายนี้ตั้งอยู่และเป็นไปได้เพื่อระงับความลำบากกาย และเพื่ออนุเคราะห์การประพฤติพรหมจรรย์ด้วยคิดว่า เราจะระงับเวทนาเก่าคือความหิวและจะไม่ทำเวทนาใหม่คือความอิ่มเกินให้เกิดขึ้นความเป็นไปแห่งชีวิต ความไม่มีโทษ และความอยู่สบาย จักมีแก่เรา

เสนาสนะใดที่เราใช้สอยแล้วในวันนี้ โดยไม่ทันได้พิจารณาเสนาสนะนั้นเราใช้สอยเพียงเพื่อบำบัดความหนาวเพื่อบำบัดความร้อนเพื่อบำบัดสัมผัสจากเหลือบ ยุง ลม แดด และสัตว์เลื้อยคลานและเพียงเพื่อบรรเทาอันตรายจากดินฟ้าอากาศ และเพื่อความยินดีในการหลีกเร้นอยู่

ยาและเครื่องใช้สำหรับผู้ป่วยใดที่เราใช้แล้วในวันนี้ โดยไม่ทันได้พิจารณาสิ่งนั้นเราใช้เพียงเพื่อบำบัดทุกขเวทนาจากความเจ็บไข้ที่เกิดขึ้นแล้วและเพื่อความไม่มีโรคเบียดเบียนเป็นอย่างยิ่ง