คาถาประจำวันเกิดวันอาทิตย์ (บูชาพระปางถวายเนตร)

คาถาประจำวันเกิดวันอาทิตย์คือบทเช้าของโมรปริตร ที่ขึ้นต้นว่า อุเทตะยัญจักขุมา เอกะราชา คนเกิดวันอาทิตย์นิยมสวดบทนี้บูชาพระพุทธรูปปางถวายเนตร ซึ่งเป็นพระประจำวันอาทิตย์ และนิยมสวดวันละ 6 จบ การจับคู่คาถา ปางพระ และจำนวนจบเข้ากับวันเกิดเป็นธรรมเนียมไทย ไม่ได้กำหนดไว้ในพระไตรปิฎก ตารางคาถาของทุกวันอยู่ในบทความคาถาประจำวันเกิด 7 วัน

ที่มา: โมรปริตร จากโมรชาดก

คาถาบทนี้อยู่ในโมรชาดก ขุททกนิกาย ชาดก ทุกนิบาต ในพระไตรปิฎก อรรถกถาชาดกเล่าว่า พระโพธิสัตว์ครั้งเกิดเป็นนกยูงทองจะสวดบทนี้ทุกเช้าเมื่อเห็นดวงอาทิตย์ขึ้น ก่อนออกหาอาหาร และสวดอีกบทหนึ่งที่ขึ้นต้นว่า อะเปตะยัญจักขุมา ตอนเย็นก่อนเข้าที่พัก ตลอดเวลาที่สวดไม่ขาด พรานจับนกยูงทองไม่ได้เลย จนเช้าวันหนึ่งที่นกยูงทองเผลอใจจนไม่ได้สวด จึงติดบ่วง เรื่องเต็มของนกยูงทองอ่านได้ที่หน้าโมรปริตร

ความหมายทีละท่อน

• อุเทตะยัญจักขุมา เอกะราชา — ยกย่องดวงอาทิตย์ที่กำลังขึ้น ว่าเป็นดวงตาของโลกและเป็นราชาหนึ่งเดียวแห่งแสงสว่าง
• หะริสสะวัณโณ ปะฐะวิปปะภาโส — มีสีดังทอง ส่องสว่างไปทั่วแผ่นดิน
• ตะยัชชะ คุตตา วิหะเรมุ ทิวะสัง — ขอให้ได้รับการคุ้มครองและอยู่เป็นสุขตลอดวันนี้
• เย พราหมะณา เวทะคุ สัพพะธัมเม — นอบน้อมท่านผู้ลอยบาปแล้วและรู้แจ้งธรรมทั้งปวง อรรถกถาอธิบายว่า พราหมะณา ในที่นี้คือผู้บริสุทธิ์ ไม่ได้หมายถึงพราหมณ์โดยกำเนิด
• นะมัตถุ พุทธานัง ... นะโม วิมุตติยา — นอบน้อมพระพุทธเจ้าทั้งหลาย พระโพธิญาณ ท่านผู้หลุดพ้น และความหลุดพ้น
• อิมัง โส ปะริตตัง กัตวา — ประโยคเล่าเรื่องว่า นกยูงทำปริตรนี้แล้วจึงออกหาอาหาร

ท่อนแรกนอบน้อมดวงอาทิตย์ตามคติอินเดียโบราณ ส่วนท่อนหลังซึ่งเป็นสาระของปริตรหันมานอบน้อมพระพุทธเจ้าและความหลุดพ้น บทนี้ขึ้นต้นด้วยดวงอาทิตย์ จึงเข้ากับวันอาทิตย์ซึ่งเป็นวันของพระอาทิตย์ แต่ไม่พบหลักฐานว่าผู้วางธรรมเนียมเลือกบทนี้ให้วันอาทิตย์ด้วยเหตุผลนั้น

พระประจำวันอาทิตย์ ปางถวายเนตร

ปางถวายเนตรเป็นพระพุทธรูปยืน พระหัตถ์ทั้งสองประสานกันไว้ด้านหน้า ลืมพระเนตรทอดมองไปข้างหน้า มาจากพุทธประวัติตอนหลังตรัสรู้ (เช่นในปฐมสมโพธิกถา) ที่เล่าว่าพระพุทธเจ้าเสด็จไปประทับยืนทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือของต้นพระศรีมหาโพธิ์ แล้วทอดพระเนตรต้นโพธิ์โดยไม่กะพริบพระเนตรตลอด 7 วัน ที่ตรงนั้นจึงได้ชื่อว่า อนิมิสเจดีย์

การที่ปางนี้เป็นพระประจำวันอาทิตย์เป็นธรรมเนียมไทย บทความเรื่องพระประจำวันเกิดของ MGR Online ให้คำอธิบายเชิงโหราศาสตร์ไว้ว่า ทิศตะวันออกเฉียงเหนือเป็นทิศของพระอาทิตย์ตามภูมิทักษา และพระอาทิตย์หมายถึงดวงตา คำอธิบายนี้เป็นการตีความภายหลัง ไม่ใช่หลักฐานในพระไตรปิฎก ส่วนสีประจำวันอาทิตย์ที่ใช้กันทั่วไปคือสีแดง ตามคติที่ว่าพระอาทิตย์มีกายสีแดง

ทำไมต้องสวด 6 จบ

จำนวนจบของคาถาประจำวันเกิดเป็นธรรมเนียม ไม่มีกำหนดในพระไตรปิฎก ตัวเลขของทุกวันตรงกับ "กำลังวัน" ของเทวดาพระเคราะห์ในตำราโหราศาสตร์ไทย ซึ่งให้พระอาทิตย์มีกำลัง 6 และตัวเลขของทั้ง 8 วัน (นับวันพุธกลางคืนด้วย) รวมกันได้ 108 พอดี ถ้ามีเวลาน้อย จะสวดจบเดียวอย่างตั้งใจก็ได้ สาระของการสวดอยู่ที่ใจที่ระลึกถึงพระพุทธคุณ ไม่ได้อยู่ที่จำนวน

บางแหล่งให้สวดบทเย็นต่อด้วย

ทุกแหล่งที่เราตรวจตรงกันว่าคาถาวันอาทิตย์คือโมรปริตร แต่ความยาวต่างกัน เว็บไซต์ธรรมะไทยและสนุกดอทคอมให้สวดเฉพาะบทเช้าเหมือนหน้านี้ ส่วนไทยรัฐออนไลน์ วงใน และบทความวิชาการของคณะผู้เขียนจากมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย ให้สวดบทเย็น (อะเปตะยัญจักขุมา) ต่อในจบเดียวกัน ทั้งสองแบบมาจากโมรปริตรเดียวกัน บทเย็นพร้อมคำอ่านอยู่ในหัวข้อถัดไป จะสวดต่อกันทุกจบ หรือใช้บทเย็นเมื่อสวดตอนค่ำตามแบบนกยูงทองก็ได้

คาถาประจำวันเกิดวันอื่น

• วันจันทร์ — ปางห้ามญาติ บทยันทุนนิมิตตัง สวด 15 จบ
• วันอังคาร — ปางไสยาสน์ บทยัสสานุสสะระเณนาปิ สวด 8 จบ
• วันพุธกลางวัน — ปางอุ้มบาตร บทสัพพาสีวิสะชาตีนัง สวด 17 จบ
• วันพุธกลางคืน — ปางป่าเลไลยก์ บทกินนุ สันตะระมาโน วะ สวด 12 จบ
• วันพฤหัสบดี — ปางสมาธิ บทปูเรนตัมโพธิสัมภาเร สวด 19 จบ
• วันศุกร์ — ปางรำพึง บทอัปปะสันเนหิ นาถัสสะ สวด 21 จบ
• วันเสาร์ — ปางนาคปรก บทยะโตหัง ภะคินิ สวด 10 จบ

นิยมสวดทุกวัน วันละ 6 จบ หรืออย่างน้อยสัปดาห์ละครั้งในวันอาทิตย์ ซึ่งเป็นธรรมเนียมที่นิยมกัน ไม่ใช่ข้อบังคับ บทนี้เป็นบทที่นกยูงทองสวดเมื่อดวงอาทิตย์ขึ้น การสวดตอนเช้าก่อนเริ่มวันจึงตรงกับความหมายของบทที่สุด

ลำดับที่นิยมคือตั้งนะโม 3 จบ แล้วสวดคาถานี้ให้ครบจำนวนจบ จะใช้ลูกประคำช่วยนับก็ได้ สวดจบแล้วจะต่อด้วยบทแผ่เมตตาหรือบทกรวดน้ำก็ได้ ถ้าไปวัดที่ตั้งพระพุทธรูปประจำวันเรียงไว้ ก็สวดหน้าพระปางถวายเนตรได้เช่นกัน