คาถาประจำวันเกิดวันพฤหัสบดี (บูชาพระปางสมาธิ)

คาถาประจำวันเกิดวันพฤหัสบดีคือบทขัดของวัฏฏกปริตร ที่ขึ้นต้นว่า ปูเรนตัมโพธิสัมภาเร นิพพัตตัง วัฏฏะชาติยัง คนเกิดวันพฤหัสบดีนิยมสวดบทนี้บูชาพระพุทธรูปปางสมาธิ ซึ่งเป็นพระประจำวันพฤหัสบดี และนิยมสวดวันละ 19 จบ การจับคู่คาถา ปางพระ และจำนวนจบเข้ากับวันเกิดเป็นธรรมเนียมไทย ไม่ได้กำหนดไว้ในพระไตรปิฎก ตารางคาถาของทุกวันอยู่ในบทความคาถาประจำวันเกิด 7 วัน

บทขัด คืออะไร

บทขัดคือคาถาสั้นที่ผู้นำสวดว่าก่อนเข้าพระปริตรแต่ละบท เพื่อบอกที่มาหรืออานุภาพของพระปริตรนั้น แล้วลงท้ายด้วย ปะริตตันตัมภะณามะ เห แปลว่า "เราทั้งหลายจงสวดพระปริตรนั้นเถิด" บทขัดเป็นคาถาที่แต่งขึ้นภายหลัง ไม่ใช่พระพุทธพจน์ มีอยู่ในหนังสือสวดมนต์ไทย เช่น มนต์พิธี และบทขัดวัฏฏกปริตรมีในหนังสือสวดพระปริตรของศรีลังกาด้วย ถ้อยคำต่างกันเล็กน้อย

ที่มา: วัฏฏกปริตร เรื่องลูกนกคุ่ม

วัฏฏกปริตรคือคำสัจจกิริยาของพระโพธิสัตว์ครั้งเกิดเป็นลูกนกคุ่ม ซึ่งยังบินไม่ได้และเดินไม่ได้ เมื่อไฟป่าลามมาและพ่อแม่หนีไป ลูกนกคุ่มระลึกถึงคุณของสัจจะและพระพุทธเจ้าในอดีต แล้วกล่าวความจริงขอให้ไฟถอยกลับ ไฟป่าก็ถอยไปและดับลง คาถาของลูกนกคุ่มอยู่ในวัฏฏกชาดกและจริยาปิฎก ขุททกนิกาย ส่วนรายละเอียดเรื่องไฟป่ามาจากอรรถกถาชาดก ซึ่งเล่าต่อว่าบริเวณนั้นไฟจะไม่ไหม้ไปตลอดกัป ตรงกับที่บทขัดกล่าวว่าพระปริตรนี้ กัปปัฏฐายิ คือตั้งอยู่ตลอดกัป ตัวบทวัฏฏกปริตรเต็มพร้อมคำอ่านอยู่ที่หน้าวัฏฏกปริตร

ความหมายทีละวรรค

• ปูเรนตัมโพธิสัมภาเร นิพพัตตัง วัฏฏะชาติยัง — พระมหาสัตว์ผู้กำลังบำเพ็ญโพธิสมภาร คือบารมีเพื่อการตรัสรู้ ได้เกิดเป็นนกคุ่ม
• ยัสสะ เตเชนะ ทาวัคคิ มะหาสัตตัง วิวัชชะยิ — ด้วยเดชแห่งพระปริตรใด ไฟป่าได้หลีกเว้นพระมหาสัตว์ไป
• เถรัสสะ สารีปุตตัสสะ โลกะนาเถนะ ภาสิตัง — พระปริตรที่พระผู้เป็นที่พึ่งของโลกตรัสแก่พระสารีบุตรเถระ
• กัปปัฏฐายิ มะหาเตชัง — มีเดชมาก ตั้งอยู่ตลอดกัป
• ปะริตตันตัมภะณามะ เห — เราทั้งหลายจงสวดพระปริตรนั้นเถิด

เรื่องของลูกนกคุ่มให้ข้อคิดว่า ความจริงที่ลูกนกอ้างเป็นเรื่องธรรมดาที่สุด คือความอ่อนแอของตัวเอง แม้ในวันที่ทำอะไรไม่ได้ การตั้งอยู่ในความจริงก็ยังเป็นสิ่งที่ทำได้เสมอ ส่วนในชีวิตจริง หากเกิดอัคคีภัย ต้องรีบออกจากพื้นที่และแจ้งเหตุทันที บทสวดไม่ใช่เครื่องป้องกันไฟ

พระประจำวันพฤหัสบดี ปางสมาธิ

ปางสมาธิ หรือปางตรัสรู้ เป็นพระพุทธรูปนั่งขัดสมาธิ พระหัตถ์ทั้งสองวางหงายซ้อนกันบนพระเพลา พระหัตถ์ขวาทับพระหัตถ์ซ้าย ระลึกถึงตอนที่พระพุทธเจ้าประทับใต้ต้นพระศรีมหาโพธิ์จนตรัสรู้ ในวันเพ็ญเดือน 6 ซึ่งตรงกับวันวิสาขบูชา

การที่ปางนี้เป็นพระประจำวันพฤหัสบดีเป็นธรรมเนียมไทย บทความเรื่องพระประจำวันเกิดของ MGR Online อธิบายว่า ดาวพฤหัสบดีหมายถึงความสำเร็จและสติปัญญา เปรียบกับการตรัสรู้และการสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ในคติไทยวันพฤหัสบดียังถือเป็นวันครูด้วย คำอธิบายเหล่านี้เป็นการตีความภายหลัง ไม่ใช่หลักฐานในพระไตรปิฎก ส่วนสีประจำวันพฤหัสบดีที่ใช้กันทั่วไปคือสีแสดหรือสีส้ม

ทำไมต้องสวด 19 จบ

จำนวนจบเป็นธรรมเนียม ไม่มีกำหนดในพระไตรปิฎก ตัวเลขของทุกวันตรงกับ "กำลังวัน" ของเทวดาพระเคราะห์ในตำราโหราศาสตร์ไทย ซึ่งให้พระพฤหัสบดีมีกำลัง 19 และตัวเลขของทั้ง 8 วันรวมกันได้ 108 พอดี ถ้ามีเวลาน้อย จะสวดจบเดียวอย่างตั้งใจก็ได้

บางแหล่งให้คาถาวันพฤหัสบดีต่างจากนี้

คาถาวันพฤหัสบดีเป็นวันที่แต่ละแหล่งให้ไว้ต่างกันมากที่สุด จากที่เราตรวจพบสามแบบ

• บทขัดวัฏฏกปริตร (บทในหน้านี้) — ไทยรัฐออนไลน์ วงใน บทความวิชาการของคณะผู้เขียนจาก มจร และอีกหลายแห่ง
• วัฏฏกปริตรเต็มบท ที่ขึ้นต้นว่า อัตถิ โลเก สีละคุโณ — เว็บไซต์ธรรมะไทยและสนุกดอทคอม ตัวบทพร้อมคำอ่านอยู่ที่หน้าวัฏฏกปริตร
• บทขัดโมรปริตร ที่ขึ้นต้นว่า ปูเรนตัมโพธิสัมภาเร นิพพัตตัง โมระโยนิยัง — โพสต์ทูเดย์ ตัวบทพร้อมคำอ่านอยู่ในหัวข้อถัดไป

สองแบบแรกเป็นเรื่องลูกนกคุ่มเหมือนกัน ต่างกันที่แบบหนึ่งใช้บทขัด อีกแบบใช้ตัวพระปริตร ส่วนบทขัดของวัฏฏกปริตรกับโมรปริตรขึ้นต้นด้วยวรรคเดียวกัน แล้วแยกกันตั้งแต่คำว่า วัฏฏะชาติยัง (เกิดเป็นนกคุ่ม) กับ โมระโยนิยัง (เกิดเป็นนกยูง) หน้านี้ใช้แบบที่พบในแหล่งส่วนใหญ่ ถ้าวัดหรือหนังสือที่ใช้อยู่สอนแบบอื่น จะสวดตามแบบนั้นก็ได้

คาถาประจำวันเกิดวันอื่น

• วันอาทิตย์ — ปางถวายเนตร บทอุเทตะยัญจักขุมา สวด 6 จบ
• วันจันทร์ — ปางห้ามญาติ บทยันทุนนิมิตตัง สวด 15 จบ
• วันอังคาร — ปางไสยาสน์ บทยัสสานุสสะระเณนาปิ สวด 8 จบ
• วันพุธกลางวัน — ปางอุ้มบาตร บทสัพพาสีวิสะชาตีนัง สวด 17 จบ
• วันพุธกลางคืน — ปางป่าเลไลยก์ บทกินนุ สันตะระมาโน วะ สวด 12 จบ
• วันศุกร์ — ปางรำพึง บทอัปปะสันเนหิ นาถัสสะ สวด 21 จบ
• วันเสาร์ — ปางนาคปรก บทยะโตหัง ภะคินิ สวด 10 จบ

นิยมสวดทุกวัน วันละ 19 จบ หรืออย่างน้อยสัปดาห์ละครั้งในวันพฤหัสบดี ซึ่งเป็นธรรมเนียมที่นิยมกัน ไม่ใช่ข้อบังคับ สวดได้ทุกเวลา บางคนสวดตอนเช้าก่อนเริ่มงานหรือก่อนเรียน บางคนสวดก่อนนอน

ลำดับที่นิยมคือตั้งนะโม 3 จบ แล้วสวดคาถานี้ให้ครบจำนวนจบ จะใช้ลูกประคำช่วยนับก็ได้ สวดจบแล้วจะต่อด้วยบทแผ่เมตตาหรือบทกรวดน้ำก็ได้ ถ้าไปวัดที่ตั้งพระพุทธรูปประจำวันเรียงไว้ ก็สวดหน้าพระปางสมาธิได้เช่นกัน