คาถาประจำวันเกิดวันอังคาร (บูชาพระปางไสยาสน์)

คาถาประจำวันเกิดวันอังคารคือบทขัดของธชัคคปริตร ที่ขึ้นต้นว่า ยัสสานุสสะระเณนาปิ คนเกิดวันอังคารนิยมสวดบทนี้บูชาพระพุทธรูปปางไสยาสน์ ซึ่งเป็นพระประจำวันอังคาร และนิยมสวดวันละ 8 จบ การจับคู่คาถา ปางพระ และจำนวนจบเข้ากับวันเกิดเป็นธรรมเนียมไทย ไม่ได้กำหนดไว้ในพระไตรปิฎก ตารางคาถาของทุกวันอยู่ในบทความคาถาประจำวันเกิด 7 วัน

บทขัด คืออะไร

บทขัดคือคาถาสั้นที่ผู้นำสวดว่าก่อนเข้าพระปริตรแต่ละบท เพื่อบอกที่มาหรืออานุภาพของพระปริตรนั้น แล้วลงท้ายด้วย ปะริตตันตัมภะณามะ เห แปลว่า "เราทั้งหลายจงสวดพระปริตรนั้นเถิด" บทขัดเป็นคาถาที่แต่งขึ้นภายหลัง ไม่ใช่พระพุทธพจน์ มีอยู่ในหนังสือสวดมนต์ไทย เช่น มนต์พิธี และบทขัดบทนี้มีในหนังสือสวดพระปริตรของศรีลังกาด้วย ถ้อยคำต่างกันเล็กน้อย

ที่มา: ธชัคคปริตร

พระปริตรที่บทขัดนี้กล่าวถึงคือธชัคคสูตร ในสังยุตตนิกาย สคาถวรรค พระพุทธเจ้าทรงเล่าว่า ครั้งหนึ่งเทวดากับอสูรรบกัน ท้าวสักกะบอกเทวดาว่าถ้ากลัวให้มองยอดธงของจอมเทพ แล้วทรงสอนภิกษุว่า เมื่ออยู่ในป่าแล้วเกิดความกลัว ให้ระลึกถึงพระพุทธ พระธรรม หรือพระสงฆ์ ความกลัวจะหายไป บทขัดจึงสรรเสริญว่าเพียงระลึกถึงพระปริตรนี้ สัตว์ก็ได้ที่พึ่ง และผู้ที่พ้นภัยด้วยพระปริตรนี้มีมากจนนับไม่ได้ ตัวพระสูตรเต็มพร้อมคำอ่านอยู่ที่หน้าธชัคคสูตร

ความหมายทีละวรรค

• ยัสสานุสสะระเณนาปิ อันตะลิกเขปิ ปาณิโน — ด้วยเพียงการระลึกถึงพระปริตรใด สัตว์ทั้งหลายแม้อยู่ในอากาศ
• ปะติฏฐะมะธิคัจฉันติ ภูมิยัง วิยะ สัพพะทา — ก็ได้ที่พึ่งที่ตั้งมั่น เหมือนอยู่บนแผ่นดินทุกเมื่อ
• สัพพูปัททะวะชาลัมหา ยักขะโจราทิสัมภะวา — จากข่ายแห่งอุปัทวะทั้งปวงที่เกิดจากยักษ์และโจรเป็นต้น
• คะณะนา นะ จะ มุตตานัง — ผู้ที่พ้นภัยเหล่านั้นด้วยพระปริตรนี้ นับจำนวนไม่ได้
• ปะริตตันตัมภะณามะ เห — เราทั้งหลายจงสวดพระปริตรนั้นเถิด

เพราะบทขัดลงท้ายด้วยการชวนกันสวดพระปริตร ถ้ามีเวลา จะสวดธชัคคสูตรต่อ หรือสวดเฉพาะบทอิติปิโส ซึ่งเป็นหัวใจของพระสูตรนี้ต่อก็ได้ ส่วนธรรมเนียมคาถาประจำวันใช้เพียงบทขัด

พระประจำวันอังคาร ปางไสยาสน์

ปางไสยาสน์เป็นพระพุทธรูปบรรทมตะแคงขวา พระหัตถ์ขวาตั้งรับพระเศียร พระบาทซ้อนกัน มีเรื่องอธิบายสองแบบ

• ปางปรินิพพาน — มหาปรินิพพานสูตร ทีฆนิกาย เล่าว่าพระพุทธเจ้าทรงบรรทมสีหไสยาสน์ระหว่างต้นสาละคู่ที่เมืองกุสินารา แล้วเสด็จปรินิพพาน
• ปางโปรดอสุรินทราหู — เรื่องเล่าว่าอสุรินทราหูถือตัวว่ามีร่างใหญ่ ไม่อยากก้มลงมองพระพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าจึงบรรทมรอและทรงเนรมิตพระวรกายให้ใหญ่กว่า จนราหูต้องแหงนมองและคลายทิฐิ

การที่ปางนี้เป็นพระประจำวันอังคารเป็นธรรมเนียมไทย บทความเรื่องพระประจำวันเกิดของ MGR Online อธิบายว่า ดาวอังคารถือเป็นดาวมรณะ และเล่าว่าพระพุทธเจ้าเสด็จปรินิพพานในวันอังคาร ทั้งนี้วันในสัปดาห์ของเหตุการณ์ในพุทธประวัติเป็นคติที่เล่าสืบกันมา มหาปรินิพพานสูตรไม่ได้ระบุไว้ ส่วนสีประจำวันอังคารที่ใช้กันทั่วไปคือสีชมพู คติเดิมถือว่าพระอังคารมีกายสีม่วงคราม

ทำไมต้องสวด 8 จบ

จำนวนจบเป็นธรรมเนียม ไม่มีกำหนดในพระไตรปิฎก ตัวเลขของทุกวันตรงกับ "กำลังวัน" ของเทวดาพระเคราะห์ในตำราโหราศาสตร์ไทย ซึ่งให้พระอังคารมีกำลัง 8 และตัวเลขของทั้ง 8 วันรวมกันได้ 108 พอดี ถ้ามีเวลาน้อย จะสวดจบเดียวอย่างตั้งใจก็ได้

คาถาประจำวันเกิดวันอื่น

• วันอาทิตย์ — ปางถวายเนตร บทอุเทตะยัญจักขุมา สวด 6 จบ
• วันจันทร์ — ปางห้ามญาติ บทยันทุนนิมิตตัง สวด 15 จบ
• วันพุธกลางวัน — ปางอุ้มบาตร บทสัพพาสีวิสะชาตีนัง สวด 17 จบ
• วันพุธกลางคืน — ปางป่าเลไลยก์ บทกินนุ สันตะระมาโน วะ สวด 12 จบ
• วันพฤหัสบดี — ปางสมาธิ บทปูเรนตัมโพธิสัมภาเร สวด 19 จบ
• วันศุกร์ — ปางรำพึง บทอัปปะสันเนหิ นาถัสสะ สวด 21 จบ
• วันเสาร์ — ปางนาคปรก บทยะโตหัง ภะคินิ สวด 10 จบ

นิยมสวดทุกวัน วันละ 8 จบ หรืออย่างน้อยสัปดาห์ละครั้งในวันอังคาร ซึ่งเป็นธรรมเนียมที่นิยมกัน ไม่ใช่ข้อบังคับ บทนี้สั้น สวดครบ 8 จบใช้เวลาไม่นาน จึงสวดได้ทั้งตอนเช้าและก่อนนอน

ลำดับที่นิยมคือตั้งนะโม 3 จบ แล้วสวดคาถานี้ให้ครบจำนวนจบ จะใช้ลูกประคำช่วยนับก็ได้ สวดจบแล้วจะต่อด้วยบทแผ่เมตตาหรือบทกรวดน้ำก็ได้ ถ้าไปวัดที่ตั้งพระพุทธรูปประจำวันเรียงไว้ ก็สวดหน้าพระปางไสยาสน์ได้เช่นกัน