คาถาประจำวันเกิดวันศุกร์ (บูชาพระปางรำพึง)

คาถาประจำวันเกิดวันศุกร์คือบทขัดของอาฏานาฏิยปริตร ที่ขึ้นต้นว่า อัปปะสันเนหิ นาถัสสะ คนเกิดวันศุกร์นิยมสวดบทนี้บูชาพระพุทธรูปปางรำพึง ซึ่งเป็นพระประจำวันศุกร์ และนิยมสวดวันละ 21 จบ ซึ่งมากที่สุดในสัปดาห์ การจับคู่คาถา ปางพระ และจำนวนจบเข้ากับวันเกิดเป็นธรรมเนียมไทย ไม่ได้กำหนดไว้ในพระไตรปิฎก ตารางคาถาของทุกวันอยู่ในบทความคาถาประจำวันเกิด 7 วัน

บทขัด คืออะไร

บทขัดคือคาถาสั้นที่ผู้นำสวดว่าก่อนเข้าพระปริตรแต่ละบท เพื่อบอกที่มาหรืออานุภาพของพระปริตรนั้น แล้วลงท้ายด้วย ปะริตตันตัมภะณามะ เห แปลว่า "เราทั้งหลายจงสวดพระปริตรนั้นเถิด" บทขัดเป็นคาถาที่แต่งขึ้นภายหลัง ไม่ใช่พระพุทธพจน์ บทขัดอาฏานาฏิยปริตรมีอยู่ในหนังสือสวดมนต์ไทย เช่น มนต์พิธี

ที่มา: อาฏานาฏิยปริตร

พระปริตรที่บทขัดนี้กล่าวถึงมาจากอาฏานาฏิยสูตร ทีฆนิกาย ปาฏิกวรรค ท้าวเวสสุวรรณกราบทูลพระพุทธเจ้าว่า ยักษ์จำนวนมากไม่เลื่อมใสพระองค์ และพระสาวกมักไปพักในป่าเปลี่ยวที่ยักษ์เหล่านั้นอาศัยอยู่ จึงทูลขอให้ทรงรับอาฏานาฏิยรักขาไว้ เพื่อคุ้มครองภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก และอุบาสิกา บทขัดสรุปเรื่องนี้ไว้ว่า พระมหาวีระทรงแสดงพระปริตรนี้ไว้เพื่อคุ้มครองพุทธบริษัททั้งสี่จากอมนุษย์ผู้ดุร้ายที่ไม่เลื่อมใส ตัวพระปริตรเต็มพร้อมคำอ่านอยู่ที่หน้าอาฏานาฏิยปริตร

ความหมายทีละวรรค

• อัปปะสันเนหิ นาถัสสะ สาสะเน สาธุสัมมะเต — ผู้ไม่เลื่อมใสในศาสนาของพระผู้เป็นที่พึ่ง ซึ่งสาธุชนยกย่องว่าดีงาม
• อะมะนุสเสหิ จัณเฑหิ สะทา กิพพิสะการิภิ — คืออมนุษย์ผู้ดุร้าย ผู้ทำกรรมหยาบช้าอยู่เสมอ
• ปะริสานัญจะตัสสันนะมะหิงสายะ จะ คุตติยา — เพื่อไม่ให้พุทธบริษัททั้งสี่ถูกเบียดเบียน และเพื่อคุ้มครองไว้
• ยันเทเสสิ มะหาวีโร ปะริตตันตัมภะณามะ เห — พระมหาวีระทรงแสดงพระปริตรใดไว้ เราทั้งหลายจงสวดพระปริตรนั้นเถิด

หลายเว็บพิมพ์วรรคที่สองตกคำว่า จัณเฑหิ (ผู้ดุร้าย) และพิมพ์คำแรกเป็น อัปปะสันเนติ หน้านี้ใช้ตามหนังสือมนต์พิธีและหนังสือสวดมนต์แปลที่ตรวจไว้ในหน้าอาฏานาฏิยปริตร

พระประจำวันศุกร์ ปางรำพึง

ปางรำพึงเป็นพระพุทธรูปยืน พระหัตถ์ทั้งสองประสานกันทาบไว้ที่พระอุระ พระหัตถ์ขวาทับพระหัตถ์ซ้าย มาจากพุทธประวัติตอนหลังตรัสรู้ไม่นาน ขณะประทับใต้ต้นอชปาลนิโครธ พระพุทธเจ้าทรงรำพึงว่าธรรมที่ตรัสรู้นั้นลึกซึ้ง ยากที่คนจะเข้าใจ ท้าวสหัมบดีพรหมจึงมาทูลอาราธนาให้ทรงแสดงธรรม เมื่อทรงพิจารณาเห็นว่าสัตว์มีกิเลสมากน้อยต่างกันเหมือนดอกบัวในสระ จึงตัดสินพระทัยแสดงธรรม เรื่องนี้มีในพระวินัยปิฎก มหาวรรค และในพรหมสังยุตต์ สังยุตตนิกาย ส่วนท่าพระหัตถ์ประสานที่พระอุระเป็นแบบของพระพุทธรูปไทย

การที่ปางนี้เป็นพระประจำวันศุกร์เป็นธรรมเนียมไทย บทความเรื่องพระประจำวันเกิดของ MGR Online อธิบายว่า ดาวศุกร์เป็นตัวแทนของเรื่องทางโลกที่เกี่ยวกับอารมณ์และความรู้สึกนึกคิด เปรียบกับพระพุทธเจ้าที่ทรงรำพึงถึงธรรมซึ่งสวนทางกับใจของคนในโลก คำอธิบายนี้เป็นการตีความภายหลัง ส่วนสีประจำวันศุกร์ที่ใช้กันทั่วไปคือสีฟ้า คติเดิมถือว่าพระศุกร์มีกายสีเมฆหมอก

ทำไมต้องสวด 21 จบ

จำนวนจบเป็นธรรมเนียม ไม่มีกำหนดในพระไตรปิฎก ตัวเลขของทุกวันตรงกับ "กำลังวัน" ของเทวดาพระเคราะห์ในตำราโหราศาสตร์ไทย ซึ่งให้พระศุกร์มีกำลัง 21 มากที่สุดในแปดวัน และตัวเลขของทั้ง 8 วันรวมกันได้ 108 พอดี ถ้ามีเวลาน้อย จะสวดจบเดียวอย่างตั้งใจก็ได้

บางแหล่งให้สวดบทอื่น

เว็บไซต์ธรรมะไทย โพสต์ทูเดย์ สนุกดอทคอม และฐานเศรษฐกิจ ให้คาถาวันศุกร์เป็นบทขัดอาฏานาฏิยปริตรเหมือนหน้านี้ แต่ไทยรัฐออนไลน์ วงใน และบทความวิชาการของคณะผู้เขียนจาก มจร ให้บทขัดกรณียเมตตสูตร (ยัสสานุภาวะโต ยักขา) แทน หน้านี้ใช้แบบที่พบในแหล่งส่วนใหญ่ บทขัดกรณียเมตตสูตรพร้อมคำอ่านอยู่ในหัวข้อถัดไป ถ้าวัดหรือหนังสือที่ใช้อยู่สอนแบบใด จะสวดตามแบบนั้นก็ได้

คาถาประจำวันเกิดวันอื่น

• วันอาทิตย์ — ปางถวายเนตร บทอุเทตะยัญจักขุมา สวด 6 จบ
• วันจันทร์ — ปางห้ามญาติ บทยันทุนนิมิตตัง สวด 15 จบ
• วันอังคาร — ปางไสยาสน์ บทยัสสานุสสะระเณนาปิ สวด 8 จบ
• วันพุธกลางวัน — ปางอุ้มบาตร บทสัพพาสีวิสะชาตีนัง สวด 17 จบ
• วันพุธกลางคืน — ปางป่าเลไลยก์ บทกินนุ สันตะระมาโน วะ สวด 12 จบ
• วันพฤหัสบดี — ปางสมาธิ บทปูเรนตัมโพธิสัมภาเร สวด 19 จบ
• วันเสาร์ — ปางนาคปรก บทยะโตหัง ภะคินิ สวด 10 จบ

นิยมสวดทุกวัน วันละ 21 จบ หรืออย่างน้อยสัปดาห์ละครั้งในวันศุกร์ ซึ่งเป็นธรรมเนียมที่นิยมกัน ไม่ใช่ข้อบังคับ สวดครบ 21 จบใช้เวลาหลายนาที หลายคนจึงเลือกสวดก่อนนอนหรือในช่วงที่มีเวลาต่อเนื่อง

ลำดับที่นิยมคือตั้งนะโม 3 จบ แล้วสวดคาถานี้ให้ครบจำนวนจบ จะใช้ลูกประคำช่วยนับก็ได้ สวดจบแล้วจะต่อด้วยบทแผ่เมตตาหรือบทกรวดน้ำก็ได้ ถ้าไปวัดที่ตั้งพระพุทธรูปประจำวันเรียงไว้ ก็สวดหน้าพระปางรำพึงได้เช่นกัน